Uşr
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 213-b. — ziyouz.com
Uşr UŞR, aşur, aşar (arab.) —1) öndan bir uluş; 2) daromadning öndan biri hisobidan olinadigan soliq turi. Musulmon mamlakatlarida natura şaklida (ba'zan pul bn) undirilgan. U. soliği har yili dehqonçilik, çorvaçilik, baliqçilik mahsulotlari va b.dan olingan. Dastlabki davrlarda sayyidlar, yirik musulmon ulamolari, şuningdek, ayrim amirlar hamda «islom laşkariga öz ixtiyori bilan taslim bölgan» hududlar aholisidan undirilgan. U. olingan yersuv «mulki uşuriya» deb atalgan. Turli davrlarda U. şakli mahalliy şartşaroitga köra özgargan. Mac, Usmonli turk saltanatida — iqto', dimos, önli, öntalik, salariy'a, Eron, Buxoro amirligi va b. joylarda — daxyak deb yuritilgan. Örta asrlarda (qisman yangi davrda). U. miqdori ba/zan dehqon daromadining 10% dan yarmigaça qismini taşkil etgan. Keyinçalik yangiça daromad soliği joriy etila boşlagaç, U. deyarli hamma joyda (1918 y. Jazoirda, 1925 y. Turkiyada, 1935 y. Tunisda) bekor kilingan. Ammo ayrim musulmon davlatlari (Saudiya Arabistoni, Yaman Arab Respublikasi va b.)da hozir ham mavjud. Örta Osiyoda 20-a. boşigaça bölgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УШР, ашур, ашар (араб.) —1) ўндан бир улуш; 2) даромаднинг ўндан бири ҳисобидан олинадиган солиқ тури. Мусулмон мамлакатларида натура шаклида (баъзан пул бн) ундирилган. У. солиғи ҳар йили деҳқончилик, чорвачилик, балиқчилик маҳсулотлари ва б.дан олинган. Дастлабки даврларда саййидлар, йирик мусулмон уламолари, шунингдек, айрим амирлар ҳамда «ислом лашкарига ўз ихтиёри билан таслим бўлган» ҳудудлар аҳолисидан ундирилган. У. олинган ерсув «мулки ушурия» деб аталган. Турли даврларда У. шакли маҳаллий шартшароитга кўра ўзгарган. Mac, Усмонли турк салтанатида — иқтоъ, димос, ўнли, ўнталик, саларийъа, Эрон, Бухоро амирлиги ва б. жойларда — дахяк деб юритилган. Ўрта асрларда (қисман янги даврда). У. миқдори ба/ьзан деҳқон даромадининг 10% дан ярмигача қисмини ташкил этган. Кейинчалик янгича даромад солиғи жорий этила бошлагач, У. деярли ҳамма жойда (1918 й. Жазоирда, 1925 й. Туркияда, 1935 й. Тунисда) бекор килинган. Аммо айрим мусулмон давлатлари (Саудия Арабистони, Яман Араб Республикаси ва б.)да ҳозир ҳам мавжуд. Ўрта Осиёда 20-а. бошигача бўлган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.