Uşşoq
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 213–214-b. — ziyouz.com
Uşşoq (arab. — oşiq sözining köpligi) — Ön ikki maqom tizimida birinçi maqom. Lirik kuy va aşulalardan iborat bölgani uçun U. deb nom olgan. Qad. risolalarda U. Umm uladvor (Maqom davrlari onasi) va Tarona deb ham atalgan. U. Ön ikki maqomda lad sifatida ham ma'lum bölib, uning tovuşqatori hoz. miksolidiy ladiga moye keladi. Ön ikki maqom tizimidagi 24 murakkabotdan biri — Uşşoqi Moya U. maqomi va Moya ovozasi pardalari asosida yaratilgan. Özbek, tojik musiqa merosida U. mustaqil maqom sifatida yetib kelmagan. Şaşmaqomning Rost maqomi tarkibida bir neça şö'ba va qismlar mavjud bölib, ular Muhammasi U. (çolğu qism), Talqini U., Nasri U., Ufari U., Savti U. (6 qismli) deb nomlangan. U. aşula yöllari ança murakkab, avjlarida Namudi Uzzol va Namudi Muhayyari Çorgoxdan foydalanilgan. U. aşula yöllari xalq orasida keng tarqalgan. Özbek va tojik bastakorlari U.ning turli variantlarini yaratgan: Hoji Abdulaziztşg «Samarqand Uşşoği», Sodirxon Boboşarifovning «Sodirxon Uşşoği», şuningdek, «Qöqon Uşşoği», «Toşkent Uşşoği» va h.k. Bu U. yöllari bir xil doyra usulida ijro etiladi. U.ning patnusaki varianti va surnay yöllari ham keng tarqalgan. U. yöllari jozibali va ta'sirçan. Ularning boşlaniş jumlalari boşqa maqom va şö'balarda namud sifatida ham qöllanilib, Namudi U. deb ataladi. U.dan, asosan, Buzruk va Rost maqomi şö'balarida, yirik şakldagi oğzaki professional musiqa asarlarida, şuningdek, bastakor va kompozitorlar ijodida (jumladan, R. Glier va T. Sodiqovning «Layli va Majnun», «Gulsara» operalarida, V. Uspenskiy va keyinçalik Yu. Rajabiyning «Farhod va Şirin» operasi va musiqali dramalarida, M. Aşrafiyning «Dilorom» operasida va b. köpgina asarlarida) ham foydalanilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УШШОҚ (араб. — ошиқ сўзининг кўплиги) — Ўн икки мақом тизимида биринчи мақом. Лирик куй ва ашулалардан иборат бўлгани учун У. деб ном олган. Қад. рисолаларда У. Умм уладвор (Мақом даврлари онаси) ва Тарона деб ҳам аталган. У. Ўн икки мақомда лад сифатида ҳам маълум бўлиб, унинг товушқатори ҳоз. миксолидий ладига мое келади. Ўн икки мақом тизимидаги 24 мураккаботдан бири — Ушшоқи Моя У. мақоми ва Моя овозаси пардалари асосида яратилган. Ўзбек, тожик мусиқа меросида У. мустақил мақом сифатида етиб келмаган. Шашмақомнинг Рост мақоми таркибида бир неча шўъба ва қисмлар мавжуд бўлиб, улар Муҳаммаси У. (чолғу қисм), Талқини У., Насри У., Уфари У., Савти У. (6 қисмли) деб номланган. У. ашула йўллари анча мураккаб, авжларида Намуди Уззол ва Намуди Муҳайяри Чоргохдан фойдаланилган. У. ашула йўллари халқ орасида кенг тарқалган. Ўзбек ва тожик бастакорлари У.нинг турли вариантларини яратган: Ҳожи Абдулазизтшг «Самарқанд Ушшоғи», Содирхон Бобошарифовнинг «Содирхон Ушшоғи», шунингдек, «Қўқон Ушшоғи», «Тошкент Ушшоғи» ва ҳ.к. Бу У. йўллари бир хил дойра усулида ижро этилади. У.нинг патнусаки варианти ва сурнай йўллари ҳам кенг тарқалган. У. йўллари жозибали ва таъсирчан. Уларнинг бошланиш жумлалари бошқа мақом ва шўъбаларда намуд сифатида ҳам қўлланилиб, Намуди У. деб аталади. У.дан, асосан, Бузрук ва Рост мақоми шўъбаларида, йирик шаклдаги оғзаки профессионал мусиқа асарларида, шунингдек, бастакор ва композиторлар ижодида (жумладан, Р. Глиэр ва Т. Содиқовнинг «Лайли ва Мажнун», «Гулсара» операларида, В. Успенский ва кейинчалик Ю. Ражабийнинг «Фарҳод ва Ширин» операси ва мусиқали драмаларида, М. Ашрафийнинг «Дилором» операсида ва б. кўпгина асарларида) ҳам фойдаланилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.