Uttarpradeş

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 197-b. — ziyouz.com

Uttarpradeş — Hindistonning şim. qismidagi ştat. Himolay toğlarining jan. etagida. Mayd. 240,9 ming km2. Aholisi 166 mln. kişi (2001), aksari qismi hindu va musulmonlar. Asosiy tili — hindi, aholisining bir qismi urdu tilida sözlaşadi. Ma'muriy markazi — Lakhnau ş. Yirik şaharlari: Agra, Kanpur, Varanasi, Aligarh, Ilohobod.

Yer yuzasi, asosan, tekislik (HindGang tekisligi), 1/5 qismi Himolay toğlarining jan. tarmoklari (eng baland joyi Nandadevi çöqqisi, 7816 m). Ikdimi tropik, mussonli iklim. Tekislik qismida may oyida örtaça tra 32°, iyulda 16°. Yillik yoğin 700— 1200 mm. Qurğoqçilik ham bölibturadi. Eng yirik daryolari: Gang va uning irmoqlari. Suğoriş kanali köp. Iyul — avg.da daryolar tölib oqadi, ba'zan toşqinlar böladi. Haydalmagan yerlarda palmazorlar va butali, seröt savannalar bor. Ştat hududining 12% dan ziyod qismi örmon.

Xujaligida q.x. yetakçi. Asosiy ekinlari: şoli, buğdoy, dukkaklilar, arpa, şakarqamiş, paxta, kunjut, tariq, yer yongoq, kartoşka. Çorvaçilikda sut çorvaçiligi rivojlangan. Sanoati, asosan, q.x. mahsulotlarini qayta işlovçi korxonalardan iborat. Oziq-ovqat, könpoyabzal, töqimaçilik, qoğoz, tamaki, aniq priborlar, elektr uskunalari korxonalari, mexanika va t.y. ustaxonalari bor. Agrada şişa buyumlar işlab çiqariladi. Hunarmandçilikda gazlama, kalava ip, poyabzal, mebel, zargarlik buyumlari tayyorlanadi. Ştatda untlar va b. oliy öquv yurtlari bor. U.P. — qad. hind madaniyati markazi. Axrada maşhur Toj Mahal saroyi bor. Turizm rivojlangan.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

УТТАРПРАДЕШ — Ҳиндистоннинг шим. қисмидаги штат. Ҳимолай тоғларининг жан. этагида. Майд. 240,9 минг км2. Аҳолиси 166 млн. киши (2001), аксари қисми ҳинду ва мусулмонлар. Асосий тили — ҳинди, аҳолисининг бир қисми урду тилида сўзлашади. Маъмурий маркази — Лакҳнау ш. Йирик шаҳарлари: Агра, Канпур, Варанаси, Алигарҳ, Илоҳобод.

Ер юзаси, асосан, текислик (ҲиндГанг текислиги), 1/5 қисми Ҳимолай тоғларининг жан. тармоклари (энг баланд жойи Нандадеви чўққиси, 7816 м). Икдими тропик, муссонли иклим. Текислик қисмида май ойида ўртача тра 32°, июлда 16°. Йиллик ёғин 700— 1200 мм. Қурғоқчилик ҳам бўлибтуради. Энг йирик дарёлари: Ганг ва унинг ирмоқлари. Суғориш канали кўп. Июль — авг.да дарёлар тўлиб оқади, баъзан тошқинлар бўлади. Ҳайдалмаган ерларда пальмазорлар ва бутали, серўт саванналар бор. Штат ҳудудининг 12% дан зиёд қисми ўрмон.

Хужалигида қ.х. етакчи. Асосий экинлари: шоли, буғдой, дуккаклилар, арпа, шакарқамиш, пахта, кунжут, тариқ, ер ёнгоқ, картошка. Чорвачиликда сут чорвачилиги ривожланган. Саноати, асосан, қ.х. маҳсулотларини қайта ишловчи корхоналардан иборат. Озиқ-овқат, кўнпойабзал, тўқимачилик, қоғоз, тамаки, аниқ приборлар, электр ускуналари корхоналари, механика ва т.й. устахоналари бор. Аграда шиша буюмлар ишлаб чиқарилади. Ҳунармандчиликда газлама, калава ип, пойабзал, мебель, заргарлик буюмлари тайёрланади. Штатда унтлар ва б. олий ўқув юртлари бор. У.П. — қад. ҳинд маданияти маркази. Ахрада машҳур Тож Маҳал саройи бор. Туризм ривожланган.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.