Uxuanlar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 200–201-b. — ziyouz.com
Uxuanlar — qadimda Mongoliyaning şarqida yaşagan va xitoy manbalarida dun xu deb atalgan xalqning bir kismi. Mil. av. 3a.ning boşlarida hundar U.ni öziga böysundirib Uxun toği yon bağriga köçirtirganlar. Şundan boşlab ular uxuan deb atala boşlagan. Mil. av. 119 y. Xan imperiyasi qöşinlari hunlar b-n uruşganda, xitoylar hunlarga qarşi kuraşda ulardan foydalaniş uçun U.ni şarq tomonga köçişga majbur qilganlar. Mil. av. 1-a.ning boşlarida U. kuçayib nafaqat Xan hukmdorlariga, balki hunlarga ham qarşi harakat qilgan. Ammo hunlar ular ustidan ğalaba qilib, qaytadan öz fuqaroligiga ötkazgan. Şundan keyingi 2—3a.lar davomida U. goh xunlar, goh xitoylar ta'sirida bölib turgan. Mil. 207 y. Vey hokimligi hukmdori Sao Sao U.ni tormor keltirib, 200 ming nafar kişini asirga olgan. 10 ming oilani esa, Xitoyning markaziy tekisligiga köçiradi, qolgan qismini Manjuriyada qoddiradi. Şundan keyin, U. astasekin mahalliy xalq b-n aralaşib, mustaqil xalq sifatida tarix sahnasidan yöqolib ketgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УХУАНЛАР — қадимда Монголиянинг шарқида яшаган ва хитой манбаларида дун ху деб аталган халқнинг бир кисми. Мил. ав. 3а.нинг бошларида ҳундар У.ни ўзига бўйсундириб Ухун тоғи ён бағрига кўчиртирганлар. Шундан бошлаб улар ухуан деб атала бошлаган. Мил. ав. 119 й. Хань империяси қўшинлари ҳунлар б-н урушганда, хитойлар ҳунларга қарши курашда улардан фойдаланиш учун У.ни шарқ томонга кўчишга мажбур қилганлар. Мил. ав. 1-а.нинг бошларида У. кучайиб нафақат Хань ҳукмдорларига, балки ҳунларга ҳам қарши ҳаракат қилган. Аммо ҳунлар улар устидан ғалаба қилиб, қайтадан ўз фуқаролигига ўтказган. Шундан кейинги 2—3а.лар давомида У. гоҳ хунлар, гоҳ хитойлар таъсирида бўлиб турган. Мил. 207 й. Вэй ҳокимлиги ҳукмдори Цао Цао У.ни тормор келтириб, 200 минг нафар кишини асирга олган. 10 минг оилани эса, Хитойнинг марказий текислигига кўчиради, қолган қисмини Манжурияда қоддиради. Шундан кейин, У. астасекин маҳаллий халқ б-н аралашиб, мустақил халқ сифатида тарих саҳнасидан йўқолиб кетган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.