Uy ösimliklari
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 40–41-b. — ziyouz.com
Uy ösimliklari UY ÖSIMLIKLARI, xona ösimliklari — uylarda va jamoat xonalarida östiriladigan ösimliklar. Tabiiy holda Yer şarining tropik va subtropik mintaqalarida ösadigan ösimliklar uy şaroitida östiriladi. U.ö. 2 guruhga; çiroyli gullaydigan ösimliklar va manzaralibargli (barglari har xil körinişdagi) ösimliklarga bölinadi. Özbekistonda aloe, amarillis, begoniya, gulisumbul, kaktus, uy limoni, atirgul, uzambar gunafşasi, xitoy atirguli, finik palmasi, fuksiya va b. köproq östiriladi.
U.ö. kompostli, sof tuproq, çimli tuproq aralaşmasi töldirilgan yoğoç, plastmassa, şişa, sopol tuvak va b. moslamalarda deraza tokçasida yoki deraza yonida östiriladi. Ularni suğorib turiş, yoz oylarida mineral öğitlar eritmasi b-n (10 l suvga superfosfat, amiakli selitra, kaliy öğiti 1, 2,5, 0,5 çoy qoşiq nisbatida) oziqlantiriş, barglarini yuvib turiş zarur. U. ö. xonaning yuqori haroratiga (20—25°) çidamli. Ularning yaxşi ösişi uçun havo namligi yuqori bölişi kerak. U.ö. ning subtropik turlari (sambitgul va b.) esa qişda harorat 10—12° da yaxşi usadi.U. ö. ning ba'zi turlari (mas, anjir, limon, mandarin, garmdori) mevasi uçun ham östiriladi. Yaponiyada qadimdan xonalarda qarağay, tiloğoç, eman, olxöri, olça kabi pakana daraxtlar östiriladi. Ularning ösişini maxsus usullar b-n sekinlaştiriş natijasida pakana ösimliklar hosil bölgan.
U.ö. uruğidan yoki qalamçasidan, tuganaklari, piyozi, ildiz baçkasidan köpaytiriladi. Asosiy zararkunandalari: oqqanotlar, yomğir çuvalçangi, qizil kanaça; oranjereya tripsi, şira, oqqurt. Kasalliklari: kul, xloroz va b.
Halima Otaboyeva.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УЙ ЎСИМЛИКЛАРИ, хона ўсимликлари — уйларда ва жамоат хоналарида ўстириладиган ўсимликлар. Табиий ҳолда Ер шарининг тропик ва субтропик минтақаларида ўсадиган ўсимликлар уй шароитида ўстирилади. У.ў. 2 гуруҳга; чиройли гуллайдиган ўсимликлар ва манзаралибаргли (барглари ҳар хил кўринишдаги) ўсимликларга бўлинади. Ўзбекистонда алоэ, амариллис, бегония, гулисумбул, кактус, уй лимони, атиргул, узамбар гунафшаси, хитой атиргули, финик пальмаси, фуксия ва б. кўпроқ ўстирилади.
У.ў. компостли, соф тупроқ, чимли тупроқ аралашмаси тўлдирилган ёғоч, пластмасса, шиша, сопол тувак ва б. мосламаларда дераза токчасида ёки дераза ёнида ўстирилади. Уларни суғориб турищ, ёз ойларида минерал ўғитлар эритмаси б-н (10 л сувга суперфосфат, амиакли селитра, калий ўғити 1, 2,5, 0,5 чой қошиқ нисбатида) озиқлантириш, баргларини ювиб туриш зарур. У. ў. хонанинг юқори ҳароратига (20—25°) чидамли. Уларнинг яхши ўсиши учун ҳаво намлиги юқори бўлиши керак. У.ў. нинг субтропик турлари (самбитгул ва б.) эса қишда ҳарорат 10—12° да яхши усади.У. ў. нинг баъзи турлари (мас, анжир, лимон, мандарин, гармдори) меваси учун ҳам ўстирилади. Японияда қадимдан хоналарда қарағай, тилоғоч, эман, олхўри, олча каби пакана дарахтлар ўстирилади. Уларнинг ўсишини махсус усуллар б-н секинлаштириш натижасида пакана ўсимликлар ҳосил бўлган.
У.ў. уруғидан ёки қаламчасидан, туганаклари, пиёзи, илдиз бачкасидан кўпайтирилади. Асосий зараркунандалари: оққанотлар, ёмғир чувалчанги, қизил канача; оранжерея трипси, шира, оққурт. Касалликлари: кул, хлороз ва б.
Ҳалима Отабоева.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.