Uyurma toklar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 215-b. — ziyouz.com
Uyurma toklar UYURMA TOKLAR, Fuko toklari — özgaruvçan magnit maydonida harakatlanayotgan massiv metall ötkazgiçlarda hosil böladigan yopiq elektr induksion toklarp (rasmga q.). U.t. transformatorlarning özagida, elektr maşinalarning turli kismlari va b.da hosil böladi.
U.t. magnit maydoni oqimining özgarişiga boğliq. Oqim qança tez özgarsa U.t. şunça katta böladi. Ötkazgiçdan ma'lum yöl böyiça ötayotgan elektr tokidan farqli ravişda U.t. ötkazgiçning özida tutaşadi va uyurma konturlar hosil qiladi. Bu tok konturlari ularni hosil qilgan magnit oqimiga ta'sir körsatadi. Lens qoidasiga binoan, U.t. ning magnit maydoni şu tokni hosil qilgan magnit oqimining özgarişiga qarşilik körsatadi.
Joul — Lens qonunita muvofiq, U.t. hosil bölganda ötkazgiçlar qizib, energiyaning yöqolişiga va oqibatda maşinalarning f.i.k. pasayişiga sabab böladi. Bularni kamaytiriş uçun özgaruvçan tokda işlaydigan maşina va apparatlarning magnit özagini yaxlit ferromagnetiklar (elektrotexnika pölati) dan emas, balki birbiridan izolyatsiyalangan (mas, maxsus loklar bn) plastinalardan tayyorlanadi. U.t. metallarni eritiş, ularning yuzasini toblaş va b.da qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УЮРМА ТОКЛАР, Фуко токлари — ўзгарувчан магнит майдонида ҳаракатланаётган массив металл ўтказгичларда ҳосил бўладиган ёпиқ электр индукцион токларп (расмга қ.). У.т. трансформаторларнинг ўзагида, электр машиналарнинг турли кисмлари ва б.да ҳосил бўлади.
У.т. магнит майдони оқимининг ўзгаришига боғлиқ. Оқим қанча тез ўзгарса У.т. шунча катта бўлади. Ўтказгичдан маълум йўл бўйича ўтаётган электр токидан фарқли равишда У.т. ўтказгичнинг ўзида туташади ва уюрма контурлар ҳосил қилади. Бу ток контурлари уларни ҳосил қилган магнит оқимига таъсир кўрсатади. Ленц қоидасига биноан, У.т. нинг магнит майдони шу токни ҳосил қилган магнит оқимининг ўзгаришига қаршилик кўрсатади.
Жоуль — Ленц қонунита мувофиқ, У.т. ҳосил бўлганда ўтказгичлар қизиб, энергиянинг йўқолишига ва оқибатда машиналарнинг ф.и.к. пасайишига сабаб бўлади. Буларни камайтириш учун ўзгарувчан токда ишлайдиган машина ва аппаратларнинг магнит ўзагини яхлит ферромагнетиклар (электротехника пўлати) дан эмас, балки бирбиридан изоляцияланган (мас, махсус локлар бн) пластиналардан тайёрланади. У.т. металларни эритиш, уларнинг юзасини тоблаш ва б.да қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.