Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Uzatmalar qutisi

    Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 27-b. — ziyouz.com

    Uzatmalar qutisi öziyurar maşinalar (mas, traktorlar) transmissiyasida birlamçi va ikkilamçi vallar uzatiş nisbatinm özgartiriş uçun möljallangan köp zvenoli mexanizm. Bu özgartiriş alohida yoki boşqa mexanizmlar b-n umumiy korpusda joylaşgan tişli uzatmalarni almaşlab ulaş natijasida amalga oşiriladi. Yetakçi valning aylaniş çastotasi özgarmagani holda yetaklanuvçi valning aylaniş çastotasini özgartiradigan U.q.ga tezliklar qutisi (mas, metall kesiş stanoklarining asosiy yuritmalarida), metall kesiş stanoklarida surişlarni özgartiruvçi U.q. surişlar qutisi deyiladi. U.q. inki yo'nuv dvigatelli avtomobillar va b. transport vositalarining yetakçi ğildiraklarini harakatlantirişda keng işlatiladi. U.q.ning konstruksiyasi uning vazifasiga, uzatişlarni almaşlab ulaş usuliga va maşina yoki stanokning texnik tafeilotiga; uzatilayotgan quvvatga, tezkorlikka, uzatiş soniga (48 gaça), rostlaniş diapazoniga boğliq. Tezlaştiruvçi uzatmalar uçun uzatiş nisbati, odatda, kamida 1/2 ga teng böladi, sekinlaştiruvçi uzatmalar uçun esa 4 dan oşmaydi, 2 val orasidagi uzatmalar soni 6—8 ga teng böladi. Uzatişlarni almaşlab ulaş usuliga qarab sirpanuvçi tişli blokli (kulaçokli va tişli muftali); sinxronizatori bölgan tişli muftali, friksion muftali va tormozli, erkin yuriş muftali U.q. farklanadi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    УЗАТМАЛАР ҚУТИСИ ўзиюрар машиналар (мас, тракторлар) трансмиссиясида бирламчи ва иккиламчи валлар узатиш нисбатинм ўзгартириш учун мўлжалланган кўп звеноли механизм. Бу ўзгартириш алоҳида ёки бошқа механизмлар б-н умумий корпусда жойлашган тишли узатмаларни алмашлаб улаш натижасида амалга оширилади. Етакчи валнинг айланиш частотаси ўзгармагани ҳолда етакланувчи валнинг айланиш частотасини ўзгартирадиган У.қ.га тезликлар қутиси (мас, металл кесиш станокларининг асосий юритмаларида), металл кесиш станокларида суришларни ўзгартирувчи У.қ. суришлар қутиси дейилади. У.қ. инки ё’нув двигателли автомобиллар ва б. транспорт воситаларининг етакчи ғилдиракларини ҳаракатлантиришда кенг ишлатилади. У.қ.нинг конструкцияси унинг вазифасига, узатишларни алмашлаб улаш усулига ва машина ёки станокнинг техник тафеилотига; узатилаётган қувватга, тезкорликка, узатиш сонига (48 гача), ростланиш диапазонига боғлиқ. Тезлаштирувчи узатмалар учун узатиш нисбати, одатда, камида 1/2 га тенг бўлади, секинлаштирувчи узатмалар учун эса 4 дан ошмайди, 2 вал орасидаги узатмалар сони 6—8 га тенг бўлади. Узатишларни алмашлаб улаш усулига қараб сирпанувчи тишли блокли (кулачокли ва тишли муфтали); синхронизатори бўлган тишли муфтали, фрикцион муфтали ва тормозли, эркин юриш муфтали У.қ. фаркланади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.