Uzluklilik va uzluksizlik
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 29-b. — ziyouz.com
Uzluklilik va uzluksizlik materiyaning tuzilişi hamda rivojlanişi jarayonini ifodalovçi falsafiy kategoriyalar. Uzluklilik materiyaning fazo va vaktda tuzilişi va holati, uning elementlari, körinişlari va yaşaş şakllari, harakati va rivojlanişi jarayonining «donadonaligi» (diskretligi) ni biddiradi. U rivojlaniş jarayonidagi materiyaning böliniş xususiyati va ma'lum darajada içki differensiatsiyalanişi hamda uning tarkibidagi barqaror elementlar, muayyan sifatlarga ega bölgan tuzilmalar (mas, elementar zarralar, yadrolar, atomlar, molekulalar, organizmlar, sayyoralar va b.)ning nisbatan mustaqil mavjudligiga asoslanadi.
Uzluksizlik esa, aksinça, ma'lum darajada murakkab sistemalar tarkibidagi elementlarning birligi, özaro boğlanişi va birbirini taqozo qilişini bildiradi va muayyan obyektning nisbiy barqarorligi va bölinmasligiga asoslanadi. Har qanday predmet yoki jarayonning strukturasi U. va u.ning birligi sifatida namoyon böladi. Ularning birligi turli hodisalarning rivojlaniş jarayoni uçun ham xosdir. Bunda uzluklilik muayyan sistemaning yangi sifatta ötişini bildirsa, uzluksizlik uning nisbiy turğunligini, ma'lum meyor doirasida bölişini bildiradi. U. va u.ni birbiridan ajratiş, ularni birbiriga qarşi qöyiş yoki birortasining ahamiyatini börttirib yuboriş ularning örtasidagi birlik, özaro boğlanişning uzilişi, yöqolişiga olib keladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УЗЛУКЛИЛИК ВА УЗЛУКСИЗЛИК материянинг тузилиши ҳамда ривожланиши жараёнини ифодаловчи фалсафий категориялар. Узлуклилик материянинг фазо ва вактда тузилиши ва ҳолати, унинг элементлари, кўринишлари ва яшаш шакллари, ҳаракати ва ривожланиши жараёнининг «донадоналиги» (дискретлиги) ни биддиради. У ривожланиш жараёнидаги материянинг бўлиниш хусусияти ва маълум даражада ички дифференциацияланиши ҳамда унинг таркибидаги барқарор элементлар, муайян сифатларга эга бўлган тузилмалар (мас, элементар зарралар, ядролар, атомлар, молекулалар, организмлар, сайёралар ва б.)нинг нисбатан мустақил мавжудлигига асосланади.
Узлуксизлик эса, аксинча, маълум даражада мураккаб системалар таркибидаги элементларнинг бирлиги, ўзаро боғланиши ва бирбирини тақозо қилишини билдиради ва муайян объектнинг нисбий барқарорлиги ва бўлинмаслигига асосланади. Ҳар қандай предмет ёки жараённинг структураси У. ва у.нинг бирлиги сифатида намоён бўлади. Уларнинг бирлиги турли ҳодисаларнинг ривожланиш жараёни учун ҳам хосдир. Бунда узлуклилик муайян системанинг янги сифатта ўтишини билдирса, узлуксизлик унинг нисбий турғунлигини, маълум меъёр доирасида бўлишини билдиради. У. ва у.ни бирбиридан ажратиш, уларни бирбирига қарши қўйиш ёки бирортасининг аҳамиятини бўрттириб юбориш уларнинг ўртасидаги бирлик, ўзаро боғланишнинг узилиши, йўқолишига олиб келади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.