Vad
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 6–7-b. — ziyouz.com
Vad — psilomelan guruhiga mansub mineral. Suvli MpO2 ning tuproqli va qurumli agregatlarining umumlaşma nomi. Marganets va b. elementlar (Sa, Mg, Fe, SO va b.) oksidlarining kukunsimon aralaşmasi. K, Va, Si, Zn, Fe, Pb, W, Li, CO, Ni qöşimçalari miqdori özgaruvçan. Turli nomlarda (marganetsli qurum, marganetsli tola va b.) tavsiflangan. Şartli kimyoviy formulasi MpO2 -p H2O. Amorf. Struk-turasiz, goho yupqa tolasimon, yöl-yöl yoki tangaçasimon, kukunsimon va dendrit şaklida uçraydi. Rangi qora, qönğir-qora. Psilomelanning yumşoq turi ham V. deyiladi. Qattikligi 1—4, goho 6,5. S. oğ. 2,8— 4,4. Turi köp. Asosiylari balçiq V., asbolan, lampadit va b. Turli marganetsli minerallarning nuraş mahsuloti sifatida tabiatda köp tarqalgan. Çökindi marganets rudalari tarkibiga kiradi. Dengiz va köl osti çökindilarida ham hosil böladi. Özbekistonda Olmaliq, Loçinxona, Laşkarak va b. konlarda uçraydi. Şuningdek Tojikiston, RF (Ural toğlari) va b. joylarda topilgan. Marganets, kobalt va rux olinadigan ruda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВАД — псиломелан гуруҳига мансуб минерал. Сувли МпО2 нинг тупроқли ва қурумли агрегатларининг умумлашма номи. Марганец ва б. элементлар (Са, Mg, Fe, СО ва б.) оксидларининг кукунсимон аралашмаси. К, Ва, Си, Zn, Fe, Pb, W, Li, CO, Ni қўшимчалари миқдори ўзгарувчан. Турли номларда (марганецли қурум, марганецли тола ва б.) тавсифланган. Шартли кимёвий формуласи МпО2 -п Н2О. Аморф. Струк-турасиз, гоҳо юпқа толасимон, йўл-йўл ёки тангачасимон, кукунсимон ва дендрит шаклида учрайди. Ранги қора, қўнғир-қора. Псиломеланнинг юмшоқ тури ҳам В. дейилади. Қаттиклиги 1—4, гоҳо 6,5. С. оғ. 2,8— 4,4. Тури кўп. Асосийлари балчиқ В., асболан, лампадит ва б. Турли марганецли минералларнинг нураш маҳсулоти сифатида табиатда кўп тарқалган. Чўкинди марганец рудалари таркибига киради. Денгиз ва кўл ости чўкиндиларида ҳам ҳосил бўлади. Ўзбекистонда Олмалиқ, Лочинхона, Лашкарак ва б. конларда учрайди. Шунингдек Тожикистон, РФ (Урал тоғлари) ва б. жойларда топилган. Марганец, кобальт ва рух олинадиган руда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.