Vadim Afanasyeviç Çaykin

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 7–8-b. — ziyouz.com

Çaykin Vadim Afanasyeviç (1886, Kursk gubernyasining Novo-Oskol uyezdi — 1941.8.9) — tarixçi va jamoat arbobi. Ufa gimnaziyasida öqigan. 1904 y.dan eserlar partiyasining a'zosi. 1908—15 y.larda qamoq va surgunda bölgan. Turkistonda podşo Rossiyasi hukmronligiga qarşi kuraşlarda faol qatnaşgan. 1916 y. yozidan Andijonda yaşagan. Mirkomilboy taklifi bilan Andijon aholisi nomidan Ç. Ubaydullaxöja Asadullaxöjayev bilan mardikorlikka safarbarlik işini tekşiriş uçun Petrogradga borgan (1916 y. iyul). Ç., U. Asadullaxöjayev, Mustafo Çöqay hamroxdigida A.F.Kerenskiy va Q.B.Tavakkalovdan iborat komissiya Turkistonga keladi. 1917 y.da u siyosiy faoliyatini yanada jonlantirgan. Eserlar partiyasining Turkistondagi rahbarlaridan biri bölgan. Butun Rossiya Sovetlarining 1-syezdi (Petrograd, 1917 y. iyun)da Ç. U. Asadullaxöjayev bilan birgalikda qatnaşgan. Rossiya Muvaqqat hukumati Turkiston qömitasi raisi (1917 y. iyul—sent.). Oktyabr töntarişitsj söng Ç. öng eser sifatida bolşeviklarga qarşi çiqadi. Rossiya Ta'sis Majlisi a'zosi (191718).

Ç. tarixçi olim sifatida 20-a. boşlarida Rossiyada inqilobiy jarayonlar va milliy munosabatlar, narodniklar tarixi, Ukraina va Turkistondagi siyosiy ahvol töğrisida asarlar yozgan. Uning qölyozmalari 1933 y.da 5 jiddli kitob şakliga keltirilgan.

1922 y.dan boşlab sovet rejimi tomonidan bir neça marta qamalgan va surgun qilingan. SSSR Oliy Sudi harbiy kollegiyasi qarori bilan Ç. otib taşlangan (1941 y. 8 sent.).

Ad.: Germanov V.V., Istoriki Turkestana v usloviyax politiçeskogo terrora 20—30x godov, T., 2000; A'zamxöjayev S, Turkiston muxtoriyati, T., 2000; Şamsutdinov R., Istiqlol yölida şahid ketganlar, T., 2001.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЧАЙКИН Вадим Афанасьевич (1886, Курск губернясининг Ново-Оскол уезди — 1941.8.9) — тарихчи ва жамоат арбоби. Уфа гимназиясида ўқиган. 1904 й.дан эсерлар партиясининг аъзоси. 1908—15 й.ларда қамоқ ва сургунда бўлган. Туркистонда подшо Россияси ҳукмронлигига қарши курашларда фаол қатнашган. 1916 й. ёзидан Андижонда яшаган. Миркомилбой таклифи билан Андижон аҳолиси номидан Ч. Убайдуллахўжа Асадуллахўжаев билан мардикорликка сафарбарлик ишини текшириш учун Петроградга борган (1916 й. июль). Ч., У. Асадуллахўжаев, Мустафо Чўқай ҳамрохдигида А.Ф.Керенский ва Қ.Б.Таваккаловдан иборат комиссия Туркистонга келади. 1917 й.да у сиёсий фаолиятини янада жонлантирган. Эсерлар партиясининг Туркистондаги раҳбарларидан бири бўлган. Бутун Россия Советларининг 1-съезди (Петроград, 1917 й. июнь)да Ч. У. Асадуллахўжаев билан биргаликда қатнашган. Россия Муваққат ҳукумати Туркистон қўмитаси раиси (1917 й. июль—сент.). Октябрь тўнтаришицж сўнг Ч. ўнг эсер сифатида большевикларга қарши чиқади. Россия Таъсис Мажлиси аъзоси (191718).

Ч. тарихчи олим сифатида 20-а. бошларида Россияда инқилобий жараёнлар ва миллий муносабатлар, народниклар тарихи, Украина ва Туркистондаги сиёсий аҳвол тўғрисида асарлар ёзган. Унинг қўлёзмалари 1933 й.да 5 жиддли китоб шаклига келтирилган.

1922 й.дан бошлаб совет режими томонидан бир неча марта қамалган ва сургун қилинган. СССР Олий Суди ҳарбий коллегияси қарори билан Ч. отиб ташланган (1941 й. 8 сент.).

Ад.: Германов В.В., Историки Туркестана в условиях политического террора 20—30х годов, Т., 2000; Аъзамхўжаев С, Туркистон мухторияти, Т., 2000; Шамсутдинов Р., Истиқлол йўлида шаҳид кетганлар, Т., 2001.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.