Vahima
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 80–81-b. — ziyouz.com
Vahima — his-tuyğu va kayfiyatning buziliş turlaridan biri; V.da odamni asossiz qörquv bosadi, kişi nimadandir xavotirlanib, hadiksiraydi, bezovta böladi, köngli ğaşlanib, oromi yöqoladi, ruhan azob çekadi. Unga kelajakda falokat bölişi muqarrardek, özi yoki yaqinlarining hayoti xavf ostida turgandek tuyuladi. V. har xil ruhiy holatlarda turliça namoyon böladi: 1) yoş bolalarda voqealarni töğri anglaş va tuşuniş qobiliyati zaif bölib, ba'zan ular xonada yakka qolişdan, tunda yurişdan, tuşida qurqişadi; yoş ulğaygan sari bu alomatlar öz-özidan yöqolib ketadi; 2) kişi biror nojöya xatti-harakat qilsa, öz qilmişidan xavotirlanib, V.ga tuşadi, qamaliş yoki jazolanişdan qörqadi, tunni bedor ötkazib, har narsadan hadiksiraydi, oromi yöqolib, köngli ğaş bölib yuradi, iztirob çekadi. Tabiiy ofatlar (suv toşqini, yonğin, zilzila va h. k.)da ham ba'zilar V.ga tuşişi mumkin, ularni qörquv bosadi, özi yoki yaqinlarining hayotini öylab, bezovta böladi, oromi yöqoladi. Bunday V. sabablari bartaraf etilgaç, ular tuzalib ketadi; nerv sistemasi zaif yoki kasallikka moyil odamlarda V. surunkali ruhiy kasallikka aylanib ketişi, gipertoniya yoki ayrim içki kasalliklarga sabab bölişi mumkin; 3) ba'zi yuqumli kasalliklar, tösatdan zaharlanib, alahlaşda yoki birdan boşlangan ruhiy kasalliklarda ham V. belgilari namoyon böladi — bemor sababsiz qörqib, qattiq bezovtalanadi; 4) yoşi qaytgan (köpinça 50—60 yaşar) kişilarda V. ruhiy kasallikning asosiy belgilaridan bölib, uzoq davom etadi, bemor ğamgin yuradi, qattiq qörqadi, bezovtalanadi, özini qöygani joy topolmaydi, kelajak fojiali, falokatli, özi yoki yaqinlariga qandaydir xavf tuğilayotgandek tuyuladi. Bunday V. öz-özini ayblaş vasvasasi b-n birga uçraydi, ehtiyot çoralari körilmasa, bemor özini halok qilişi mumkin. V. avj olganda vegetativ nerv sistemasi faoliyati buzilib, organizmda har xil biokimyoviy özgarişlar röy beradi, qonda adrenalin, noradrenalin va qand köpayadi, me'da şirasida xlorid kislota kamayadi, qon bosimi oşadi, dil öynaydi. V. bölib qolgan kişi ruhiy kasalliklar şifoxonasida davolanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВАҲИМА — ҳис-туйғу ва кайфиятнинг бузилиш турларидан бири; В.да одамни асоссиз қўрқув босади, киши нимадандир хавотирланиб, ҳадиксирайди, безовта бўлади, кўнгли ғашланиб, ороми йўқолади, руҳан азоб чекади. Унга келажакда фалокат бўлиши муқаррардек, ўзи ёки яқинларининг ҳаёти хавф остида тургандек туюлади. В. ҳар хил руҳий ҳолатларда турлича намоён бўлади: 1) ёш болаларда воқеаларни тўғри англаш ва тушуниш қобилияти заиф бўлиб, баъзан улар хонада якка қолишдан, тунда юришдан, тушида қурқишади; ёш улғайган сари бу аломатлар ўз-ўзидан йўқолиб кетади; 2) киши бирор ножўя хатти-ҳаракат қилса, ўз қилмишидан хавотирланиб, В.га тушади, қамалиш ёки жазоланишдан қўрқади, тунни бедор ўтказиб, ҳар нарсадан ҳадиксирайди, ороми йўқолиб, кўнгли ғаш бўлиб юради, изтироб чекади. Табиий офатлар (сув тошқини, ёнғин, зилзила ва ҳ. к.)да ҳам баъзилар В.га тушиши мумкин, уларни қўрқув босади, ўзи ёки яқинларининг ҳаётини ўйлаб, безовта бўлади, ороми йўқолади. Бундай В. сабаблари бартараф этилгач, улар тузалиб кетади; нерв системаси заиф ёки касалликка мойил одамларда В. сурункали руҳий касалликка айланиб кетиши, гипертония ёки айрим ички касалликларга сабаб бўлиши мумкин; 3) баъзи юқумли касалликлар, тўсатдан заҳарланиб, алаҳлашда ёки бирдан бошланган руҳий касалликларда ҳам В. белгилари намоён бўлади — бемор сабабсиз қўрқиб, қаттиқ безовталанади; 4) ёши қайтган (кўпинча 50—60 яшар) кишиларда В. руҳий касалликнинг асосий белгиларидан бўлиб, узоқ давом этади, бемор ғамгин юради, қаттиқ қўрқади, безовталанади, ўзини қўйгани жой тополмайди, келажак фожиали, фалокатли, ўзи ёки яқинларига қандайдир хавф туғилаётгандек туюлади. Бундай В. ўз-ўзини айблаш васвасаси б-н бирга учрайди, эҳтиёт чоралари кўрилмаса, бемор ўзини ҳалок қилиши мумкин. В. авж олганда вегетатив нерв системаси фаолияти бузилиб, организмда ҳар хил биокимёвий ўзгаришлар рўй беради, қонда адреналин, норадреналин ва қанд кўпаяди, меъда ширасида хлорид кислота камаяди, қон босими ошади, дил ўйнайди. В. бўлиб қолган киши руҳий касалликлар шифохонасида даволанади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.