Vahiy
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 80-b. — ziyouz.com
Vahiy — islom aqidasiga köra, payğambarlarga fariştalar orqali Alloh tarafidan yuborilgan buyruq yoki körsatmalar. V. aniq va ravşan qilib aytilgan. Lekin ba'zi V.lar tuşda körilgan işorat şaklida ham bölgan. Mac, hazrat Ibrohim (as)ning tuşida «öğling Ismoil (as) ni qurbonlik qil» deb buyurilgani ham V. deb hisoblanadi. V. Muhammad (sav)ga farişta hazrat Jabroil orqali nozil bölganligi Qur'oni karimda keltirilgan. «Unga (bu vahiyni) bir kuçga tölgan, sohibi qudrat (ya'ni Jabroil alayhissalom) ta'lim bermişdir. Bas, u (avval) yuksak ufqda (körinib), tik turdi. Söngra yaqinlaşib, pastladi. Bas, (Muhammad alayhissalomga) ikki kamon oraliğida yo (undanda) yaqinroq bölib. (Alloh) öz bandasi (Muhammad alayhissalom)ga tuşirgan vahiyni keltiradi» (53:5—10).
Pravoslaviye va katolitsizmda ham muqaddas kitoblar, muqaddas rivoyatlar xudo tomonidan V. qilingan deb talqin etiladi.
V.ni Alloh ilhom şaklida ham nozil qilgan. Buni ayrim avliyolarning hayotida uçratiş mumkin. Biroq avliyolar ilhomni özlariga şaxsiy körsatma deb, V.ni esa payğambarlar xalqqa yetkazişi lozim bölgan körsatma deb qabul qilganlar. Johiliyat davrida (islomdan avval) butparast arablar Ka'ba içiga Hubal nomli butni örnatib, undan V. (körsatma) olganliklarini da'vo qilib kelganlar va şu tariqa göyo özlarining kundalik muammolarini hal qilganlar. Islom davrida Hubal sindirib taşlandi. V.ning faqat payğambarlarga nozil bölişi musulmonlik e'tiqodini mustahkamladi. Bu borada har xil bid'at va xurofotlarni keltirib çiqariş va dinga zararli bölgan turli qöşimçalarni kiritiş man qilindi. Diniy tuşunça böyiça V. ilohiy bir kuç sifatida insonlarga töğri yöl körsatiş manbai bölib xizmat qiladi.
Abdulğani A6dullo
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВАҲИЙ — ислом ақидасига кўра, пайғамбарларга фаришталар орқали Аллоҳ тарафидан юборилган буйруқ ёки кўрсатмалар. В. аниқ ва равшан қилиб айтилган. Лекин баъзи В.лар тушда кўрилган ишорат шаклида ҳам бўлган. Mac, ҳазрат Иброҳим (ас)нинг тушида «ўғлинг Исмоил (ас) ни қурбонлик қил» деб буюрилгани ҳам В. деб ҳисобланади. В. Муҳаммад (сав)га фаришта ҳазрат Жаброил орқали нозил бўлганлиги Қуръони каримда келтирилган. «Унга (бу ваҳийни) бир кучга тўлган, соҳиби қудрат (яъни Жаброил алайҳиссалом) таълим бермишдир. Бас, у (аввал) юксак уфқда (кўриниб), тик турди. Сўнгра яқинлашиб, пастлади. Бас, (Муҳаммад алайҳиссаломга) икки камон оралиғида ё (унданда) яқинроқ бўлиб. (Аллоҳ) ўз бандаси (Муҳаммад алайҳиссалом)га туширган ваҳийни келтиради» (53:5—10).
Православие ва католицизмда ҳам муқаддас китоблар, муқаддас ривоятлар худо томонидан В. қилинган деб талқин этилади.
В.ни Аллоҳ илҳом шаклида ҳам нозил қилган. Буни айрим авлиёларнинг ҳаётида учратиш мумкин. Бироқ авлиёлар илҳомни ўзларига шахсий кўрсатма деб, В.ни эса пайғамбарлар халққа етказиши лозим бўлган кўрсатма деб қабул қилганлар. Жоҳилият даврида (исломдан аввал) бутпараст араблар Каъба ичига Ҳубал номли бутни ўрнатиб, ундан В. (кўрсатма) олганликларини даъво қилиб келганлар ва шу тариқа гўё ўзларининг кундалик муаммоларини ҳал қилганлар. Ислом даврида Ҳубал синдириб ташланди. В.нинг фақат пайғамбарларга нозил бўлиши мусулмонлик эътиқодини мустаҳкамлади. Бу борада ҳар хил бидъат ва хурофотларни келтириб чиқариш ва динга зарарли бўлган турли қўшимчаларни киритиш ман қилинди. Диний тушунча бўйича В. илоҳий бир куч сифатида инсонларга тўғри йўл кўрсатиш манбаи бўлиб хизмат қилади.
Абдулғани А6дулло
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.