Vakuum spektroskopiyasi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 17–18-b. — ziyouz.com
Vakuum spektroskopiyasi -spektroskopiyanit ultrabinafşa (200—10 nm) va yumşoq rentgen nurlari (10 dan 0,4—0,6 nm) spektrlarini örganiş b-n şuğullanadigan bölimi. Tölqin uzunliklarining bu sohasida havo kuçli yutiş xususiyatiga ega bölganligi sababli, spektral asboblar vakuumli bölişi, ya'ni ularning optik qismlari, nurlaniş manbalari va qabul qilgiçlari 10~4—10~5 mm sim. ust. bosimli germetik kameraga joylangan bölişi kerak. V.s.da nurlaniş manbalari sifatida gaz razryadi, elektr yoyi, rentgen trubkalari va lazer nurlanişini vakuumda qattiq jismga fokuslaş yordamida olinadigan plazmadan foydalaniladi. Spektrlarni oliş usullaridan biri dasta-plyonkali usul bölib, unda atom yoki ionlar spektri tez ionlar dastasining yupqa folga (zarqoğoz) orqali ötişi natijasida uyğonadi. B.C. qattik, jismlar atomlari, ionlari, molekulalarining energetik strukturasini, ötişlar ehtimolligini va b. körsatkiçlarni tadqiq etişda foydalaniladi. V.s. yuqori t-rali plazmalar fizikasida, şuningdek quyoş, yulduzlarni örganişda katta ahamiyatga ega.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВАКУУМ СПЕКТРОСКОПИЯСИ -спектроскопиянит ультрабинафша (200—10 нм) ва юмшоқ рентген нурлари (10 дан 0,4—0,6 нм) спектрларини ўрганиш б-н шуғулланадиган бўлими. Тўлқин узунликларининг бу соҳасида ҳаво кучли ютиш хусусиятига эга бўлганлиги сабабли, спектрал асбоблар вакуумли бўлиши, яъни уларнинг оптик қисмлари, нурланиш манбалари ва қабул қилгичлари 10~4—10~5 мм сим. уст. босимли герметик камерага жойланган бўлиши керак. В.с.да нурланиш манбалари сифатида газ разряди, электр ёйи, рентген трубкалари ва лазер нурланишини вакуумда қаттиқ жисмга фокуслаш ёрдамида олинадиган плазмадан фойдаланилади. Спектрларни олиш усулларидан бири даста-плёнкали усул бўлиб, унда атом ёки ионлар спектри тез ионлар дастасининг юпқа фольга (зарқоғоз) орқали ўтиши натижасида уйғонади. B.C. қаттик, жисмлар атомлари, ионлари, молекулаларининг энергетик структурасини, ўтишлар эҳтимоллигини ва б. кўрсаткичларни тадқиқ этишда фойдаланилади. В.с. юқори т-рали плазмалар физикасида, шунингдек қуёш, юлдузларни ўрганишда катта аҳамиятга эга.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.