Valeriana
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 24-b. — ziyouz.com
Valeriana (Valeriana L.), maunasorundoşlar oilasiga mansub köp yillik öt, yarim buta, buta va lionlar turkumi. Barglari butun, uç bölakli yoki patsimon qirqilgan. Töpguli gullaganida boşçasimon, mevasi yetilganida rövaksimon böladi. Gullari mayda. 200 ga yaqin turi Şim. yarim şarning mu'tadil va sovuq iqlimli hududlarida, Jan,. Amerikada, 1 turi Kilimanjaro toğlarida tarqalgan. Andda ayniqsa xilma-xil turlari uçraydi. Hamma yerda — nam joylardan tortib toğu-toşlar, hatto alp yaylovlari mintaqalarida ösadi. Dorivor V. (V. offi cinalis L.) — öt ösimlik, poyasi tik, böyi 2 m gaça, barglari va ildiz mevasining katta-kiçikligi b-n farq qiladigan bir neça kenja turlar hosil qiladi, dorivor ösimlik sifatida ekiladi. Dorivor V.ning ildizi va ildizpoyasidan tibbiyotda foydalaniladi. Undan nerv sistemasiga ta'sir qiluvçi, yurak urişini tartibga soluvçi valerian tomçisi olinadi. V. tarkibida efir moylari, valerin, sirka va çumoli kislotalar, turli alkaloidlar bor. Olitoriya V.si barglari şöraki (salat) sifatida iste'mol qilinadi. Özbekistonda toğlik mintaqalarda asorun (V. fi carifolia Boiss.) tarqalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВАЛЕРИАНА (Valeriana L.), маунасорундошлар оиласига мансуб кўп йиллик ўт, ярим бута, бута ва лионлар туркуми. Барглари бутун, уч бўлакли ёки патсимон қирқилган. Тўпгули гуллаганида бошчасимон, меваси етилганида рўваксимон бўлади. Гуллари майда. 200 га яқин тури Шим. ярим шарнинг муътадил ва совуқ иқлимли ҳудудларида, Жан,. Америкада, 1 тури Килиманжаро тоғларида тарқалган. Андда айниқса хилма-хил турлари учрайди. Ҳамма ерда — нам жойлардан тортиб тоғу-тошлар, ҳатто альп яйловлари минтақаларида ўсади. Доривор В. (V. offi cinalis L.) — ўт ўсимлик, пояси тик, бўйи 2 м гача, барглари ва илдиз мевасининг катта-кичиклиги б-н фарқ қиладиган бир неча кенжа турлар ҳосил қилади, доривор ўсимлик сифатида экилади. Доривор В.нинг илдизи ва илдизпоясидан тиббиётда фойдаланилади. Ундан нерв системасига таъсир қилувчи, юрак уришини тартибга солувчи валериан томчиси олинади. В. таркибида эфир мойлари, валерин, сирка ва чумоли кислоталар, турли алкалоидлар бор. Олитория В.си барглари шўраки (салат) сифатида истеъмол қилинади. Ўзбекистонда тоғлик минтақаларда асорун (V. fi carifolia Boiss.) тарқалган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.