Valiahd
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 25–26-b. — ziyouz.com
Valiahd (arab.— toju taxt merosxöri. voris) — podşoh yoki xonning tiriklik çoğida öz xohişi yoxud kasalligi tufayli öz örniga tayin qilgan şaxs. V. uning öğli yoki boşqa bir kişi ham bölişi mumkin. V. podşoh yoki xonning karoridan keyin maxsus davlat kengaşida (unda sayyidlar, nufuzli
amir va mansabdorlar, podşoh yoki xonning baloğatga yetgan yaqin qarindoşlari qatnaşgan) tasdiqlangan. Çingizxon va Amir Temur zamonida V. tayinlaşda ularning yoşiga emas, balki davlatni boşqara oliş qobiliyatiga e'tibor berilgan. Mas., Amir Temur ham öğillari Mironşoh va Şohruxni emas, balki nabirasi Muhammad Sultonni, u vafot etgaç, Mirzo Jahongirning öğli Pirmuhammadni V. qilib tayinlagan edi. Şayboniylar va aştarxoniylar zamonida (16—17-a.lar) xon xonadoniga mansub yoşi uluğ kişilargina V.likka tayinlangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВАЛИАҲД (араб.— тожу тахт меросхўри. ворис) — подшоҳ ёки хоннинг тириклик чоғида ўз хоҳиши ёхуд касаллиги туфайли ўз ўрнига тайин қилган шахс. В. унинг ўғли ёки бошқа бир киши ҳам бўлиши мумкин. В. подшоҳ ёки хоннинг кароридан кейин махсус давлат кенгашида (унда саййидлар, нуфузли
амир ва мансабдорлар, подшоҳ ёки хоннинг балоғатга етган яқин қариндошлари қатнашган) тасдиқланган. Чингизхон ва Амир Темур замонида В. тайинлашда уларнинг ёшига эмас, балки давлатни бошқара олиш қобилиятига эътибор берилган. Мас., Амир Темур ҳам ўғиллари Мироншоҳ ва Шоҳрухни эмас, балки набираси Муҳаммад Султонни, у вафот этгач, Мирзо Жаҳонгирнинг ўғли Пирмуҳаммадни В. қилиб тайинлаган эди. Шайбонийлар ва аштархонийлар замонида (16—17-а.лар) хон хонадонига мансуб ёши улуғ кишиларгина В.ликка тайинланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.