Vals
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 31-b. — ziyouz.com
Vals (nem. walzen — aylanmoq) — juft bölib, tekis harakat b-n aylanib, jadal yoki örtaça tezlikda ijro etiladigan raqs. Musiqiy ölçovi 3/4 yoki 3/8, usuli birinçi hissadagi urğusi b-n ajralib turadi. 18-a.ning oxirgi çoragida avstriya, nemis xalq (lendler kabi) raqslari zaminida şahar şaroitida vujudga kelgan. 19-a.ning boşida yangi, lirik bal raqsi sifatida butun Yevropaga tarkalgan. Ayniqsa, Y. Lanner yaratgan va ota-bola I. Ştrauslar takomillaştirgan turkum şaklidagi Vena V.lari ommalaşgan. V. romans, ariyalar uçun asos bölib opera (Ş. Guno, J. Verdi, P. Çaykovskiy, S. Prokofyev va b.), operetta (I. Ştraus, F. Legar va b.), balet (L. Delib, P. Çaykovskiy), teatr musiqasida keng qöllanilgan. Şuningdek, kamer musiqa asari (ayniqsa musiqiy romantizm namoyandalari F. Şubert, F. Şopen, I. Brams, E. Grig va b. ijodida), simfonik musiqa janri (M. Glinka, Ya. Sibelius, M. Ravel) sifatida rivoj topgan.
Özbek musiqasida V. uslubidagi kuylar 1920-y.larda paydo bölgan (mas., Hamzaning «Hoy işçilar» qöşiği). Keyinçalik V. janri özbek bastakorlari (T. Jalilov, «Vals»; K. Jabborov, «Diyorimsan»; M. Mirzayev, «Bahor valsi» va b.) va kompozitorlari (S. Yudakov, «Karnaval valsi»; M. Burhonov, «Oq oltin» vals-syuitasi; X. Izomov, «Toşkent osmoni»; M.Leviyev, «Mahallada duv-duv ran» filmidagi V. va b.) ijodidan keng urin olgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВАЛЬС (нем. walzen — айланмоқ) — жуфт бўлиб, текис ҳаракат б-н айланиб, жадал ёки ўртача тезликда ижро этиладиган рақс. Мусиқий ўлчови 3/4 ёки 3/8, усули биринчи ҳиссадаги урғуси б-н ажралиб туради. 18-а.нинг охирги чорагида австрия, немис халқ (лендлер каби) рақслари заминида шаҳар шароитида вужудга келган. 19-а.нинг бошида янги, лирик бал рақси сифатида бутун Европага таркалган. Айниқса, Й. Ланнер яратган ва ота-бола И. Штрауслар такомиллаштирган туркум шаклидаги Вена В.лари оммалашган. В. романс, ариялар учун асос бўлиб опера (Ш. Гуно, Ж. Верди, П. Чайковский, С. Прокофьев ва б.), оперетта (И. Штраус, Ф. Легар ва б.), балет (Л. Делиб, П. Чайковский), театр мусиқасида кенг қўлланилган. Шунингдек, камер мусиқа асари (айниқса мусиқий романтизм намояндалари Ф. Шуберт, Ф. Шопен, И. Брамс, Э. Григ ва б. ижодида), симфоник мусиқа жанри (М. Глинка, Я. Сибелиус, М. Равель) сифатида ривож топган.
Ўзбек мусиқасида В. услубидаги куйлар 1920-й.ларда пайдо бўлган (мас., Ҳамзанинг «Ҳой ишчилар» қўшиғи). Кейинчалик В. жанри ўзбек бастакорлари (Т. Жалилов, «Вальс»; К. Жабборов, «Диёримсан»; М. Мирзаев, «Баҳор вальси» ва б.) ва композиторлари (С. Юдаков, «Карнавал вальси»; М. Бурҳонов, «Оқ олтин» вальс-сюитаси; X. Изомов, «Тошкент осмони»; М.Левиев, «Маҳаллада дув-дув ran» фильмидаги В. ва б.) ижодидан кенг урин олган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.