Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Valter Skott

    Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 453–454-b. — ziyouz.com

    Skott Valter SKOTT (Scott) Valter (1771.15.8, Edinburg — 1832.21.9, Abbotsford) — ingliz yozuvçisi, tarixiy roman janrining asosçisi. 1799 y.dan Selkirk grafligida şerif, 1806 y.dan sud kotibi bölib işlagan. Ilk asari — «Ivan oqşomi» (romantik ballada, 1800). Şotland xalq balladalarini töplab, 3 j.li «Şotland hududlari qöşiklari» töplamini (1803) naşr etgan. S. 9 doston, 26 roman, bir neça qissa hamda adabiytanqidiy va tarixiy asarlar muallifi.

    S.ning 1745 y.da Angliyada röy bergan tarixiy voqea — yakobitlar quzğoloniga bağişlangan «Ueverli» romani (1814) unga katta şonşuxrat keltirgan. S. romanlari orasida şotland xalqi hayotidan olingan «Puritanlar» (1816) va «Rob Roy» (1—3j.lar, 1818) asarlari alohida ahamiyatga ega. Agar 1romanida 1660 y.da tarix sahnasiga qayta çiqqan styuartlar sulolasiga qarşi 1679 y.da kötarilgan qözğolon tasvirlangan bölsa, «Rob Roy»da «şotland Robin Gudi» — xalq qasosçisi obrazi yaratilgan. S. romanlaridagi Ueverli va Roy Roy obrazlari, garçand markaziy qahramonlar xisoblansalarda, aslida birbiri b-n kuraşayotgan turli siyesiy kuçlarni özaro boğlovçi köprik vazifasinigina bajaradilar.

    1819 y.dan keyin S. ijodida röy bergan siljiş natija I sida yozuvçi asarlarining mavzu doirasi ança kengaygan. S. | Angliya, Fransiya, Örta yer dengizi mintaqasidagi mamlakatlar hayotiga ham murojaat etgan. Örta yer dengizi tevaragida yaşovçi xalqlar hayoti S.ning «Tumor» (1825) va «Graf Robert Parijli» (1832) romanlarida öz ifodasini topgan. Angliyaning 12-a. oxiridagi, Fransiyaning Lyudovik XI davridagi tarixi b-n boglik voqealar esa «Ayvengo» (1—3j.lar, 1820), «Kenilvort» (1—4j. lar, 1823), «Vudstok» (1—3j.lar, 1826), «Pert guzali» (1828) romanlarida katta mahorat b-n talqin qilingan. Sönggi asarlari tarixiy roman janrining şoh namunalari hisoblanadi S. bu asarlarida Angliya va Şotlandiyada yagona milliy davlatning taşkil topiş jarayonini kuzatiş b-n birga (mas, «Ayvengo»da) jamiyatdagi turli qatlamlarning maişiy va ma'naviy hayotini tasvirlaşga (mas, «Kenilvort»da) katta e'tibor bergan.

    S.ning 20y.lar ijodida tanqidiy realizm ruhidagi «SentRonan soylari» (1—3j.lar, 1824) romanidan taşqari, tarixiy va tarixiy-adabiy mavzudagi «Napoleon Bonapart xayoti» (1—9j. lar, 1827), «Şotlandiya tarixi» (1—3j. lar, 1830), «Lord Bayronning ölimi» (1825) singari asarlari muhim örin egallaydi. S. tarixiy roman janrining qonunqoidalarini ham joriy etgan. S. boşlab bergan tarixiy roman janri 19-a.ning 2-yarmida Yevropa, 20-a. boşlarida Osiyo xalqlari adabiyotida keng rivoj topdi. Ayrim hikoyalari özbek tiliga tarjima qilingan.

    As: Sobraniye soçineniy, t. 1—20. M.L., 196065.

    Ad.: Pirson X., Valter Skott, M.. 1983.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    СКОТТ (Scott) Вальтер (1771.15.8, Эдинбург — 1832.21.9, Абботсфорд) — инглиз ёзувчиси, тарихий роман жанрининг асосчиси. 1799 й.дан Селкирк графлигида шериф, 1806 й.дан суд котиби бўлиб ишлаган. Илк асари — «Иван оқшоми» (романтик баллада, 1800). Шотланд халқ балладаларини тўплаб, 3 ж.ли «Шотланд ҳудудлари қўшиклари» тўпламини (1803) нашр этган. С. 9 достон, 26 роман, бир неча қисса ҳамда адабийтанқидий ва тарихий асарлар муаллифи.

    С.нинг 1745 й.да Англияда рўй берган тарихий воқеа — якобитлар қузғолонига бағишланган «Уэверли» романи (1814) унга катта шоншухрат келтирган. С. романлари орасида шотланд халқи ҳаётидан олинган «Пуританлар» (1816) ва «Роб Рой» (1—3ж.лар, 1818) асарлари алоҳида аҳамиятга эга. Агар 1романида 1660 й.да тарих саҳнасига қайта чиққан стюартлар сулоласига қарши 1679 й.да кўтарилган қўзғолон тасвирланган бўлса, «Роб Рой»да «шотланд Робин Гуди» — халқ қасосчиси образи яратилган. С. романларидаги Уэверли ва Рой Рой образлари, гарчанд марказий қаҳрамонлар хисоблансаларда, аслида бирбири б-н курашаётган турли сиесий кучларни ўзаро боғловчи кўприк вазифасинигина бажарадилар.

    1819 й.дан кейин С. ижодида рўй берган силжиш натижа I сида ёзувчи асарларининг мавзу доираси анча кенгайган. С. | Англия, Франция, Ўрта ер денгизи минтақасидаги мамлакатлар ҳаётига ҳам мурожаат этган. Ўрта ер денгизи теварагида яшовчи халқлар ҳаёти С.нинг «Тумор» (1825) ва «Граф Роберт Парижли» (1832) романларида ўз ифодасини топган. Англиянинг 12-а. охиридаги, Франциянинг Людовик XI давридаги тарихи б-н боглик воқеалар эса «Айвенго» (1—3ж.лар, 1820), «Кенилворт» (1—4ж. лар, 1823), «Вудсток» (1—3ж.лар, 1826), «Перт гузали» (1828) романларида катта маҳорат б-н талқин қилинган. Сўнгги асарлари тарихий роман жанрининг шоҳ намуналари ҳисобланади С. бу асарларида Англия ва Шотландияда ягона миллий давлатнинг ташкил топиш жараёнини кузатиш б-н бирга (мас, «Айвенго»да) жамиятдаги турли қатламларнинг маиший ва маънавий ҳаётини тасвирлашга (мас, «Кенилворт»да) катта эътибор берган.

    С.нинг 20й.лар ижодида танқидий реализм руҳидаги «СентРонан сойлари» (1—3ж.лар, 1824) романидан ташқари, тарихий ва тарихий-адабий мавзудаги «Наполеон Бонапарт хаёти» (1—9ж. лар, 1827), «Шотландия тарихи» (1—3ж. лар, 1830), «Лорд Байроннинг ўлими» (1825) сингари асарлари муҳим ўрин эгаллайди. С. тарихий роман жанрининг қонунқоидаларини ҳам жорий этган. С. бошлаб берган тарихий роман жанри 19-а.нинг 2-ярмида Европа, 20-а. бошларида Осиё халқлари адабиётида кенг ривож топди. Айрим ҳикоялари ўзбек тилига таржима қилинган.

    Ас: Собрание сочинений, т. 1—20. М.Л., 196065.

    Ад.: Пирсон X., Вальтер Скотт, М.. 1983.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.