Valvaliz

Valvaliz VALVALIZ, Valvalij, Valij — ilk örga asrdarda Toxariston şaharlaridan biri. Xitoy sayyohi Syu-an Szanning asarida «Xu», «Tanşu»da esa A-xuan şaklida qayd etilib, hoz. Qunduz atrofida joylaşgani aytilgan. Syuan Szanning ma'lumotiga köra, Xu mulki Uxu, ya'ni Amudaryoningjan. qirğoğida joylaşgan. Uşbu mulkning xoqoni Tun yabğuning öğli Tardu şad bölib, unga Temir qapiğdan jan.dagi barça mayda mulklar tobe bölgan. Aholining bir qismi buddaviy, bir qismi ajdodlar ruhiga e'tiqod qilgan. V.da 10 ga yaqin Budda monastiri va 100 ga yaqin rohiblar bölgan. «Tanşu»ga köra, 656 — 660 y.larda A-xuan, ya'ni V.da «aşina» unvoniga ega bölgan Toxariston hokimi turgan. 9-a.da V. şahrini arablardan Muçaxim ibn Bistom idora etgan. Şaharda jome masjidi bölgan. 10-a.da V. Toxaristonda Toliqondan keyingi 2-yirik şahar hisoblangan «Hudud ul-olam»gya köra, V. ma'lum muddat «qasa-ba», ya'ni Toxaristonning boş şahri bölgan. 10-a. da şahar gudlab-yaş-nagan, obod bölgap. V.dan kunjut va upipg moyi, yongoq, bodom, pista, şoli, moş va, şupipgdek, hayvon iyuxlari, 1>lki terisi va b. çsgga çiqarilgan. 11-a.da gaznaviylar davrida V. da zarbxona joplaşgan. 12-a. dan V. Qunduz deb agala boşlapgan. 12-a. da saljuqiylar, söngra xorazmşoxdar davrida V.da zarb egilgan tangalarla Qunduz nomi körsatilgan.

Ad.. Kamaliddinov Ş.S., Istoriçes kaya gsografiya Yujpogo Sogda i Toxarisgapa po araboya 1gp11m istoçpikam 1X-naçala XIII vv., T., 1996.