Valyuta çeklaşlari
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 35–36-b. — ziyouz.com
Valyuta çeklaşlari VALYUTA ÇEKLAŞLARI, valyuta nazorati — davlat tomonidan çet el valyutasi hamda valyuta boyliklari b-n boğliq muomalalarda muayyan çeklaşlarning joriy qilinişi. V.ç.ning odatdagi körinişi milliy valyutani çet el valyutasiga ayirboşlaş. çet el valyutasini mamlakat hududiga olib kiriş va olib çiqib ketiş, banklarning valyuta operatsiyalari, banklarning vakillik hisob raqamlariga limitlar joriy etiş kabilarda namoyon böladi. V.ç. tadbirlari çet mamlakatlarga oltin va qimmatbaho qoğozlar çiqarişni çeklaş körinişida amal qilib, mamlakat valyuta siyosatining xarakterli belgilaridan biri hisoblanadi hamda u tölov balansining passivligi, oltin va b. valyuta rezervlarining kamayib ketganligi b-n boğlik. Dastlab V.ç. ba'zi davlatlarda (Yevropa davlatlari) 1-jahon uruşi davrida joriy etilgan va 1929—33 y.lardagi jahon iqtisodiy tangligi davrida, ayniqsa keng tus oldi. 2-jahon uruşidan keyingi yillarda faqat AQŞ, Kanada, Şveysariya va Lotin Amerikasining bir neça davlatlaridagina valyuta muomalalari çeklanmagan edi. Hoz. vaqtda deyarli barça rivojlangan mamlakatlarda V.ç. mutlakr olib taşlangan, V.ç. amal qilayotganlarida esa uning zaif körinişi qolgan, xolos. Mas., Buyuk Britaniyada V.ç. 1979 y.dan buyon mutlaqo yöq. Hoz. paytda Xalqaro valyuta fondiga a'zo 60 dan ortiq mamlakatlardagi köpgina operatsiyalarda V.ç. umuman qöllanilmaydi. 1992 y.da Yevropa Ittifoqiga a'zo mamlakatlar valyuta integratsiyasini takomillaştiriş yönalişidagi kapitallar harakatida çeklovlar butunlay bekor qilindi. Hoz. Özbekistonda ham valyuta muomalalarini tartibga solişda xorijiy valyutani olib kiriş, almaştiriş, valyuta muomalalari va b.da qisman V.ç. joriy qilingan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВАЛЮТА ЧЕКЛАШЛАРИ, валюта назорати — давлат томонидан чет эл валютаси ҳамда валюта бойликлари б-н боғлиқ муомалаларда муайян чеклашларнинг жорий қилиниши. В.ч.нинг одатдаги кўриниши миллий валютани чет эл валютасига айирбошлаш. чет эл валютасини мамлакат ҳудудига олиб кириш ва олиб чиқиб кетиш, банкларнинг валюта операциялари, банкларнинг вакиллик ҳисоб рақамларига лимитлар жорий этиш кабиларда намоён бўлади. В.ч. тадбирлари чет мамлакатларга олтин ва қимматбаҳо қоғозлар чиқаришни чеклаш кўринишида амал қилиб, мамлакат валюта сиёсатининг характерли белгиларидан бири ҳисобланади ҳамда у тўлов балансининг пассивлиги, олтин ва б. валюта резервларининг камайиб кетганлиги б-н боғлик. Дастлаб В.ч. баъзи давлатларда (Европа давлатлари) 1-жаҳон уруши даврида жорий этилган ва 1929—33 й.лардаги жаҳон иқтисодий танглиги даврида, айниқса кенг тус олди. 2-жаҳон урушидан кейинги йилларда фақат АҚШ, Канада, Швейцария ва Лотин Америкасининг бир неча давлатларидагина валюта муомалалари чекланмаган эди. Ҳоз. вақтда деярли барча ривожланган мамлакатларда В.ч. мутлакр олиб ташланган, В.ч. амал қилаётганларида эса унинг заиф кўриниши қолган, холос. Мас., Буюк Британияда В.ч. 1979 й.дан буён мутлақо йўқ. Ҳоз. пайтда Халқаро валюта фондига аъзо 60 дан ортиқ мамлакатлардаги кўпгина операцияларда В.ч. умуман қўлланилмайди. 1992 й.да Европа Иттифоқига аъзо мамлакатлар валюта интеграциясини такомиллаштириш йўналишидаги капиталлар ҳаракатида чекловлар бутунлай бекор қилинди. Ҳоз. Ўзбекистонда ҳам валюта муомалаларини тартибга солишда хорижий валютани олиб кириш, алмаштириш, валюта муомалалари ва б.да қисман В.ч. жорий қилинган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.