Vankel dvigateli
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 42-b. — ziyouz.com
Vankel dvigateli - rotorporşenli içki yonuv dvigateli. F. Vankel (F. Wankel, Germaniya) 1957 y.da loyi-halagan. V. d.da iş sirti maxsus egri şakl (epitroxoida şakli) da yasalgan silindr içida köpyok/ş rotor (porşen) aylanadi. Rotorning valiga mahkamlangan tişli ğildirakning içki tişlari qözğalmas şesternya b-n ilaşgan. Rotor tişli ğildirak b-n birgalikda şesternya atrofida dumalaydi. Şunda rotorning yoklari silindrning içki epitroxoidasimon sirti böylab sirpanib, hajmi özgaruvçi kameralar hosil qiladi. Jumladan, uç yoqli porşen silindr içida qisiş va kengayiş (iş takti) kameralarini hosil qiladi. Qisiş takti oxirida şam yordamida öt oldiriladi, iş takti oxirida işlangan gazlar çiqarib yuboriladi, söriş takti boşlanadi. V. d.da gaz taqsimlaş mexanizmisiz tört taktli sikl bajariladi. Yonuvçi aralaşma tayyorlaş, öt oldiriş, moylaş, suv b-n sovitiş, işga tuşiriş işlari oddiy içki yonuv dvigatellarinikidan farq qilmaydi, lekin ulardan 2—3 marta yengil va ixçam böladi. Şesternya va tişli ğildirak radiuslarining nisbati r:R=2:l. Amalda uç yoqpi V. d. avtomobillar, qayiqlar va b.ga örnatiladi. Germaniya, Yaponiya va AQŞ da köplab işlab çiqariladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВАНКЕЛЬ ДВИГАТЕЛИ - роторпоршенли ички ёнув двигатели. Ф. Ванкель (F. Wankel, Германия) 1957 й.да лойи-ҳалаган. В. д.да иш сирти махсус эгри шакл (эпитрохоида шакли) да ясалган цилиндр ичида кўпёк/ш ротор (поршень) айланади. Роторнинг валига маҳкамланган тишли ғилдиракнинг ички тишлари қўзғалмас шестерня б-н илашган. Ротор тишли ғилдирак б-н биргаликда шестерня атрофида думалайди. Шунда роторнинг ёклари цилиндрнинг ички эпитрохоидасимон сирти бўйлаб сирпаниб, ҳажми ўзгарувчи камералар ҳосил қилади. Жумладан, уч ёқли поршень цилиндр ичида қисиш ва кенгайиш (иш такти) камераларини ҳосил қилади. Қисиш такти охирида шам ёрдамида ўт олдирилади, иш такти охирида ишланган газлар чиқариб юборилади, сўриш такти бошланади. В. д.да газ тақсимлаш механизмисиз тўрт тактли цикл бажарилади. Ёнувчи аралашма тайёрлаш, ўт олдириш, мойлаш, сув б-н совитиш, ишга тушириш ишлари оддий ички ёнув двигателлариникидан фарқ қилмайди, лекин улардан 2—3 марта енгил ва ихчам бўлади. Шестерня ва тишли ғилдирак радиусларининг нисбати r:R=2:l. Амалда уч ёқпи В. д. автомобиллар, қайиқлар ва б.га ўрнатилади. Германия, Япония ва АҚШ да кўплаб ишлаб чиқарилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.