Vanxon töğril
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 45–46-b. — ziyouz.com
Vanxon töğril (12-13-a.lar) -hoz. Möğuliston, Yettisuv va Oltoy ölkasida hukmronlik qilgan kerey (kerait) qabilasi rahbari. Markaziy Osiyoning köpçilik qabilalari, şu jumladan möğullar ham V. T. qöl ostida bölgan. Şu paytlarda Markaziy Osiyoda özaro içki qabilalararo va qöşni davlatlar b-n mojarolar yuz berayotgan edi. Ayniqsa kerait va nay-manlar orasidagi ziddiyat kuçli edi. Möğullar naymanlarni qöllab-quvvatlaşgan. V. T. bir oz vaqt Çingizxon b-n ittifoq tuzib, birga jang qilgan, lekin keraitlar va möğullar örtasida bir-birlariga nisbatan duşmanlik tugilgan. Bunda naymanlar rahba-ri Tayonxon (V. T.ga ona tomondan qarindoş) möğullarga yordamlaşgan. Nekunuysin mavzeida bölgan jangda V. T. öldirilib, kallasi Tayonxonga jönatilgan. V. T. avlodlari 13-a. boşlarida nayman va b. qabilalar b-n birga asosan Qozoğiston yerlariga örnaşib, mahalliy turkiy xalqlar tarkibiga kirgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВАНХОН ТЎҒРИЛ (12-13-а.лар) -ҳоз. Мўғулистон, Еттисув ва Олтой ўлкасида ҳукмронлик қилган керей (кераит) қабиласи раҳбари. Марказий Осиёнинг кўпчилик қабилалари, шу жумладан мўғуллар ҳам В. Т. қўл остида бўлган. Шу пайтларда Марказий Осиёда ўзаро ички қабилалараро ва қўшни давлатлар б-н можаролар юз бераётган эди. Айниқса кераит ва най-манлар орасидаги зиддият кучли эди. Мўғуллар найманларни қўллаб-қувватлашган. В. Т. бир оз вақт Чингизхон б-н иттифоқ тузиб, бирга жанг қилган, лекин кераитлар ва мўғуллар ўртасида бир-бирларига нисбатан душманлик тугилган. Бунда найманлар раҳба-ри Таёнхон (В. Т.га она томондан қариндош) мўғулларга ёрдамлашган. Некунуйсин мавзеида бўлган жангда В. Т. ўлдирилиб, калласи Таёнхонга жўнатилган. В. Т. авлодлари 13-а. бошларида найман ва б. қабилалар б-н бирга асосан Қозоғистон ерларига ўрнашиб, маҳаллий туркий халқлар таркибига кирган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.