Vaqt paradoksi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 76-b. — ziyouz.com
Vaqt paradoksi — harakatlanayotgan jism yoki tizimdagi soatning tinç turgan tizimdagi soatdan «orqada qolib» yurişi. V. p. nisbiylik nazariyasidan kelib çiqadigan xulosalardan biri. Nisbiylik nazariyasiga binoan, har qanday harakatdagi jism yoki tizimda soatning yurişi sekinlaşadi. Soat örniga ma'lum vaqt ötişi b-n takrorlanib turuvçi ixtiyoriy davriy jarayonni tekşirişimiz mumkin. Harakatdagi tizimda röy beradigan barça fizik, kimyoviy, biologik jarayonlar mos ravişda sekinlaşadi. Mas., egizaklardan biri katta tezlik b-n sayohat qilib qaytib kelgan bölsin, u holda şu egizak ikkinçi egizakka Karaganda kam vaqt ötkazadi, ya'ni sayohat natijasida «yaşaradi». Vakt haqidagi odatdagi inson tasavvuriga zid bölgan bu xulosa egizaklar paradoksi nomi b-n maşhur. V. p. soat paradoksi yoki L anjeven paradoksi deb yuritiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВАҚТ ПАРАДОКСИ — ҳаракатланаётган жисм ёки тизимдаги соатнинг тинч турган тизимдаги соатдан «орқада қолиб» юриши. В. п. нисбийлик назариясидан келиб чиқадиган хулосалардан бири. Нисбийлик назариясига биноан, ҳар қандай ҳаракатдаги жисм ёки тизимда соатнинг юриши секинлашади. Соат ўрнига маълум вақт ўтиши б-н такрорланиб турувчи ихтиёрий даврий жараённи текширишимиз мумкин. Ҳаракатдаги тизимда рўй берадиган барча физик, кимёвий, биологик жараёнлар мос равишда секинлашади. Мас., эгизаклардан бири катта тезлик б-н саёҳат қилиб қайтиб келган бўлсин, у ҳолда шу эгизак иккинчи эгизакка Караганда кам вақт ўтказади, яъни саёҳат натижасида «яшаради». Вакт ҳақидаги одатдаги инсон тасаввурига зид бўлган бу хулоса эгизаклар парадокси номи б-н машҳур. В. п. соат парадокси ёки Л анжевен парадокси деб юритилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.