Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Variatsiyalar

    Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 52-b. — ziyouz.com

    Variatsiyalar — musiqa şakli. Unda asosiy musiqiy mavzu (mavzular) özining bir yoki bir qança unsurlari (ritm, sur'at, faktura, ohang va b.) özgartirilgan holda takrorlanadi va V. turkumini taşkil qiladi. Özgariş darajasiga köra, qatiy (mas., basso ostinato) va erkin V. farqlanadi. Qatiy turkumda mavzu va uning V.i bir xil tuzilişga ega. Erkin turkumda har bir variatsiyada asosiy mavzu ohanglaridan kelib çiqqan yangi mavzular şakllanadi. V. mustaqil asar yoki simfoniya, sonata, opera kabi asarlarning bir kismi bölişi mumkin.

    V. Yevropa musiqasida 16-a.dan ma'lum. 19-a.gaça ularning asosan qat'iy turi qöllanilgan (G. Pyorsell, G. Gendel, I. Bax, V. Motsart, L. Betxoven va b.). Romantizm uslubida erkin V. keng tarqaldi (R. Şuman, P. Çaykovskiy va b.). V. şakli Özbekiston kompozitorlari (Ik. Akbarov, S. Yudakov, T. Kurbonov, S. Karimhoji, S. Varelas, R. Abdullayev, A. Nabiyev va b.) ijodidan ham salmoq»li örin olgan.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ВАРИАЦИЯЛАР — мусиқа шакли. Унда асосий мусиқий мавзу (мавзулар) ўзининг бир ёки бир қанча унсурлари (ритм, суръат, фактура, оҳанг ва б.) ўзгартирилган ҳолда такрорланади ва В. туркумини ташкил қилади. Ўзгариш даражасига кўра, қатьий (мас., бассо остинато) ва эркин В. фарқланади. Қатьий туркумда мавзу ва унинг В.и бир хил тузилишга эга. Эркин туркумда ҳар бир вариацияда асосий мавзу оҳангларидан келиб чиққан янги мавзулар шаклланади. В. мустақил асар ёки симфония, соната, опера каби асарларнинг бир кисми бўлиши мумкин.

    В. Европа мусиқасида 16-а.дан маълум. 19-а.гача уларнинг асосан қатъий тури қўлланилган (Г. Пёрселл, Г. Гендель, И. Бах, В. Моцарт, Л. Бетховен ва б.). Романтизм услубида эркин В. кенг тарқалди (Р. Шуман, П. Чайковский ва б.). В. шакли Ўзбекистон композиторлари (Ик. Акбаров, С. Юдаков, Т. Курбонов, С. Каримҳожи, С. Варелас, Р. Абдуллаев, А. Набиев ва б.) ижодидан ҳам салмоқ»ли ўрин олган.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.