«Varqa va Gulşoh»
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 57-b. — ziyouz.com
«Varqa va Gulşoh» - sevişganlar haqidagi doston. Şarq xalqlari oğzaki va yozma adabiyotida keng tarqalgan, samimiy sevgi va sadoqat, insoniylik va ezgulik tarannum etilgan. «V. va G.» haqidagi ilk ma'lumot Ibn Qutaybaning «Kitob ul-şe'r vaş-şuaro» («Şe'r va şoirlar haqida
kitob»)ida uçraydi. «V. va G.»ning mavzui 7-a.da Jan. Arabiston qabilalari orasidagi afsona va rivoyatlarda uçraydi. Biroq ularda Varqa va Gulşoh nomlari yöq. Uşbu nomda Ayuqiy, Abu Nosir Jomiy, Yusuf Maddoh, Mullo Ahmadjon, Masiqiy va b. şoirlar asar yaratganlar. Xalq oğzaki ijodida ham dostonning turli variantlari bor. Ularda oşiq-ma'şuqning fojiali taqdiri hikoya qilinadi. Yori visoliga yetişolmagan Varqa alam-iztirobda vafot etadi. Uning qabri tepasida Gulşoh ham jon beradi. Qabrlar ustidan ikki tup daraxt ösib çiqib bir-biriga çirmaşib ketadi. Bir avliyo tilovati b-n oşiq-ma'şuqlar tirilib, murod-maqsadlariga erişadi. Bu mavzu turli variantlarda turliça bayon qilinadi. «V. va G.»ning forsçadan özbek tiliga nasriy va şe'riy tarjimalari bor. Folklor varianti baxşi Rahmatulla Yusuf öğlidan yozib olingan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«ВАРҚА ВА ГУЛШОҲ» - севишганлар ҳақидаги достон. Шарқ халқлари оғзаки ва ёзма адабиётида кенг тарқалган, самимий севги ва садоқат, инсонийлик ва эзгулик тараннум этилган. «В. ва Г.» ҳақидаги илк маълумот Ибн Қутайбанинг «Китоб ул-шеър ваш-шуаро» («Шеър ва шоирлар ҳақида
китоб»)ида учрайди. «В. ва Г.»нинг мавзуи 7-а.да Жан. Арабистон қабилалари орасидаги афсона ва ривоятларда учрайди. Бироқ уларда Варқа ва Гулшоҳ номлари йўқ. Ушбу номда Аюқий, Абу Носир Жомий, Юсуф Маддоҳ, Мулло Аҳмаджон, Масиқий ва б. шоирлар асар яратганлар. Халқ оғзаки ижодида ҳам достоннинг турли вариантлари бор. Уларда ошиқ-маъшуқнинг фожиали тақдири ҳикоя қилинади. Ёри висолига етишолмаган Варқа алам-изтиробда вафот этади. Унинг қабри тепасида Гулшоҳ ҳам жон беради. Қабрлар устидан икки туп дарахт ўсиб чиқиб бир-бирига чирмашиб кетади. Бир авлиё тиловати б-н ошиқ-маъшуқлар тирилиб, мурод-мақсадларига эришади. Бу мавзу турли вариантларда турлича баён қилинади. «В. ва Г.»нинг форсчадан ўзбек тилига насрий ва шеърий таржималари бор. Фольклор варианти бахши Раҳматулла Юсуф ўғлидан ёзиб олинган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.