Vaşington
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 71–72-b. — ziyouz.com
Vaşington -AQŞ poytaxti, Potomak daryosi böyida. Ma'muriy jihatdan 1878 y.dan Kolumbiya federal okrugiga töğri keladi. Aholisi 567 ming kişi, şahar atrofi b-n 3,8 mln. kişi (1990-y.lar örtalari).
V. poytaxt şahar sifatida 1791 y.da barpo etilgan va AQŞning birinçi prezidenti J. Vaşington nomi b-n atalgan. 1800 y.da hukumat muassasalari Filadelfiyadan V.ga köçirildi. 1812—14 y.lardagi Angliya-Amerika uruşida şahar katta zarar kördi. Uruşdan keyin qayta tiklandi. V.da
bir qança xalqaro konferensiyalar bölib ötgan va xalqaro bitimlar tuzilgan. 1942 y. yanv.da V.da 26 davlat deklaratsiyasi imzolandi. Bu deklaratsiyani imzolagan va uni quvvatlagan davlatlar «Birlaşgan Millatlar» nomini oldi. 1949 i. apr.da Şimoliy Atlantika şartnomasi taşkiloti (NATO) ham şu yerda imzolangan. V.da prezident qarorgohi (Oq uy, 1792— 1818 y.larda qurilgan), Kongress binosi (Kapitoliy, 1793— 1863), Davlat departamenti, Harbiy ştab (Pentagon), ministrliklar va b. oliy davlat muassasalari joylaşgan. Amerika davlatlari taşkilotlarining rahbarlik organlari ham V.da.
V. sanoati mamlakat miqyosida ahamiyatga ega emas. Sanoat mahsulotlari asosan mahalliy ehtiyojlar uçun işlab çiqariladi. Oziq-ovqat, tikuvçilik, poligrafiya, harbiy sanoat korxonalari bor. Aholining köp qismi davlat xizmatida, maişiy xizmat körsatiş, savdo va moliya işlarida band. V. yirik transport yöllari tuguni. Jan.-ğarbida daryo porti, Frendşik xalqaro aeroporti, metropoliten bor. V. mamlakatning yirik ilmiy va madaniy markazi. Şaharda köplab oliy öquv yurtlari, jumladan 5 un-t: Govard, J. Vaşington un-tlari va b., Milliy FA, Harbiy akademiya, Oliy q. x. maktabi, ilmiy jamiyatlar, muzeylar. Kongress kutubxonasi va b. kutubxonalar, Milliy san'at galereyasi joylaşgan. V. taşqi qiyofasi b-n AQŞ ning boşqa yirik şaharlaridan farq qiladi. Unda köp qavatli baland binolar, yirik korxonalar yöq. Boğ va xiyobonlar, haykallar, yodgorlik uçun qurilgan binolar köp. Köplab turistlar kelib ketadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВАШИНГТОН -АҚШ пойтахти, Потомак дарёси бўйида. Маъмурий жиҳатдан 1878 й.дан Колумбия федерал округига тўғри келади. Аҳолиси 567 минг киши, шаҳар атрофи б-н 3,8 млн. киши (1990-й.лар ўрталари).
В. пойтахт шаҳар сифатида 1791 й.да барпо этилган ва АҚШнинг биринчи президенти Ж. Вашингтон номи б-н аталган. 1800 й.да ҳукумат муассасалари Филадельфиядан В.га кўчирилди. 1812—14 й.лардаги Англия-Америка урушида шаҳар катта зарар кўрди. Урушдан кейин қайта тикланди. В.да
бир қанча халқаро конференциялар бўлиб ўтган ва халқаро битимлар тузилган. 1942 й. янв.да В.да 26 давлат декларацияси имзоланди. Бу декларацияни имзолаган ва уни қувватлаган давлатлар «Бирлашган Миллатлар» номини олди. 1949 и. апр.да Шимолий Атлантика шартномаси ташкилоти (НАТО) ҳам шу ерда имзоланган. В.да президент қароргоҳи (Оқ уй, 1792— 1818 й.ларда қурилган), Конгресс биноси (Капитолий, 1793— 1863), Давлат департаменти, Ҳарбий штаб (Пентагон), министрликлар ва б. олий давлат муассасалари жойлашган. Америка давлатлари ташкилотларининг раҳбарлик органлари ҳам В.да.
В. саноати мамлакат миқёсида аҳамиятга эга эмас. Саноат маҳсулотлари асосан маҳаллий эҳтиёжлар учун ишлаб чиқарилади. Озиқ-овқат, тикувчилик, полиграфия, ҳарбий саноат корхоналари бор. Аҳолининг кўп қисми давлат хизматида, маиший хизмат кўрсатиш, савдо ва молия ишларида банд. В. йирик транспорт йўллари тугуни. Жан.-ғарбида дарё порти, Френдшик халқаро аэропорти, метрополитен бор. В. мамлакатнинг йирик илмий ва маданий маркази. Шаҳарда кўплаб олий ўқув юртлари, жумладан 5 ун-т: Говард, Ж. Вашингтон ун-тлари ва б., Миллий ФА, Ҳарбий академия, Олий қ. х. мактаби, илмий жамиятлар, музейлар. Конгресс кутубхонаси ва б. кутубхоналар, Миллий санъат галереяси жойлашган. В. ташқи қиёфаси б-н АҚШ нинг бошқа йирик шаҳарларидан фарқ қилади. Унда кўп қаватли баланд бинолар, йирик корхоналар йўқ. Боғ ва хиёбонлар, ҳайкаллар, ёдгорлик учун қурилган бинолар кўп. Кўплаб туристлар келиб кетади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.