Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Vasiliy Vasilyeviç Radlov

    Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 41–42-b. — ziyouz.com

    Radlov Vasiliy Vasilyeviç (Fridrix Vilgelm) (1837.5.1, Berlin — 1918.12.5, Petrograd) — rus şarqşunosturkiyşunosi, etnograf va tarjimon. Peterburg FA a'zosi (1884), falsafa fanlari d-ri (1858). Berlin un-tini tugatgan (1858). Peterburg FA Osiyo muzeyi (1885—90), Antropologiya va etnografiya muzeyi direktori (18941918). 1858 y.dan umrining oxirigaça Rossiyada yaşagan R.ning hayoti va ilmiy faoliyati şartli ravişda 3 davrga bölinadi: Oltoy davri (185971)da R. Oltoy va Ğarbiy Sibirdagi turkiy xalqlar tillarini örgangan, bu xalqlarning tillari, folklori, etnografiyasi va arxeologiyasiga oid materiallar töplab, ularni dastlabki işlovdan ötkazgan. Qozon davri (1871—84)da uning turkiy tillar fonetikasiga bağişlangan yirik asari — «Şimoliy turkiy tillarning çoğiştirma grammatikasi. lqism. Fonetika» Leypsigda nemis tilidaçop etilgan (1882—83). Peterburg — Petrograd davri (1884—1918)da R. nomini jahonga tanitgan 4 j.li 24 kitobçadan iborat «Turkiy lahjalar luğati tajribasi» («Opit slovarya tyurkskix nareçiy») dunyoga keldi. Uşbu fundamental asar 40 dan ortiq turkiy tilda uçraydigan 70 ming luğaviy birlikni qamrab olgan.

    R. 1860—70 y.lardagi Oltoy, Sibir, Qozoğiston, Örta Osiyo ekspeditsiyalarining iştirokçisi, 1891 y.dagi Urxun ekspeditsiyasining rahbari, 1898 y.dagi Turfon ekspeditsiyasining taşkilotçisi bölgan, birinçilardan bölib turkiy urxunenisey yozuvini öqigan; 21-a. yozma yodgorligi bölmiş «Qutadğu bilig»ning Vena kutubxonasidagi uyğur yozuvli nusxasining faksimilesini va nemisça tarjimasini naşr etiş b-n (1891—1910) uşbu asarni örganişga asos solgan.

    R. özining 60 yillik ilmiy faoliyati davomida öz ilmiy qiziqişlari doirasiga asta-sekin turkiyşunoslikning barça sohalarini qamrab olgan va mazkur sohalarda rus va nemis tillarida yaratgan işlari b-n turkiyşunoslikning rivojlanişiga katta hissa qöşgan.

    As: Obrazsi narodnoy literaturi tyurkskix plemen, jivuşix v Yujnoy Sibiri i Dzungarskoy stepi, ç. 1 — 10— SPb., 1866— 1907; Opit slovarya tyurkskix nareçiy, tt. 1— 4SPb., 1893-1911.

    Ad.: Kononov A. N., Istoriya izuçeniya tyurkskix yazikov v Rossii. Dooktyabrskiy period, L., 1972; Qöçqortoyev I., Isabekov B., Turkiy filologiyaga kiriş, T., 1984.

    Ergaş Umarov, Abduvahob Madvaliyev.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    РАДЛОВ Василий Васильевич (Фридрих Вильгельм) (1837.5.1, Берлин — 1918.12.5, Петроград) — рус шарқшуностуркийшуноси, этнограф ва таржимон. Петербург ФА аъзоси (1884), фалсафа фанлари д-ри (1858). Берлин ун-тини тугатган (1858). Петербург ФА Осиё музейи (1885—90), Антропология ва этнография музейи директори (18941918). 1858 й.дан умрининг охиригача Россияда яшаган Р.нинг ҳаёти ва илмий фаолияти шартли равишда 3 даврга бўлинади: Олтой даври (185971)да Р. Олтой ва Ғарбий Сибирдаги туркий халқлар тилларини ўрганган, бу халқларнинг тиллари, фольклори, этнографияси ва археологиясига оид материаллар тўплаб, уларни дастлабки ишловдан ўтказган. Қозон даври (1871—84)да унинг туркий тиллар фонетикасига бағишланган йирик асари — «Шимолий туркий тилларнинг чоғиштирма грамматикаси. lқисм. Фонетика» Лейпцигда немис тилидачоп этилган (1882—83). Петербург — Петроград даври (1884—1918)да Р. номини жаҳонга танитган 4 ж.ли 24 китобчадан иборат «Туркий лаҳжалар луғати тажрибаси» («Опыт словаря тюркских наречий») дунёга келди. Ушбу фундаментал асар 40 дан ортиқ туркий тилда учрайдиган 70 минг луғавий бирликни қамраб олган.

    Р. 1860—70 й.лардаги Олтой, Сибирь, Қозоғистон, Ўрта Осиё экспедицияларининг иштирокчиси, 1891 й.даги Урхун экспедициясининг раҳбари, 1898 й.даги Турфон экспедициясининг ташкилотчиси бўлган, биринчилардан бўлиб туркий урхуненисей ёзувини ўқиган; 21-а. ёзма ёдгорлиги бўлмиш «Қутадғу билиг»нинг Вена кутубхонасидаги уйғур ёзувли нусхасининг факсимилесини ва немисча таржимасини нашр этиш б-н (1891—1910) ушбу асарни ўрганишга асос солган.

    Р. ўзининг 60 йиллик илмий фаолияти давомида ўз илмий қизиқишлари доирасига аста-секин туркийшуносликнинг барча соҳаларини қамраб олган ва мазкур соҳаларда рус ва немис тилларида яратган ишлари б-н туркийшуносликнинг ривожланишига катта ҳисса қўшган.

    Ас: Образцы народной литературы тюркских племен, живущих в Южной Сибири и Дзунгарской степи, ч. 1 — 10— СПб., 1866— 1907; Опыт словаря тюркских наречий, тт. 1— 4СПб., 1893-1911.

    Ад.: Кононов А. Н., История изучения тюркских языков в России. Дооктябрьский период, Л., 1972; Қўчқортоев И., Исабеков Б., Туркий филологияга кириш, Т., 1984.

    Эргаш Умаров, Абдуваҳоб Мадвалиев.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.