Vasl
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 61–62-b. — ziyouz.com
Vasl (arab. — birikiş, yetişiş) (adabiyotda) — aruz tizimida undoş tovuş b-n tugagan söz oxiridagi undoşniig, vazn taqozosiga köra, özidan keyin keluvçi söz boşidagi unli b-n yangi metrik böğin hosil etişi. Mac, Alişer Navoiyning hazaj bahrida yozilgan quyidagi şe'riy misralarida:
Falak ham mehrin oqşom aylamas foş,/
V— — V — — — V — —
Bölur zohir / çu anjumdin tökar yoş /
v__ _V — — — v — — 1 2 3
«mehrin» sözining birinçi böğini — «meh» 1-ruknga, ikkinçi böğini — «rin» 2-ruknga qaraşli. Ikkinçi ruknning birinçi böğini vaznga köra qisqa (v) bölişi lozim, biroq bu örindagi «rin» böğini çöziqdir (—), lekin şu böğindagi «n» undoş tovuşi özidan keyin kelayotgan söz (oqşom) unli («o») tovuş b-n boşlanayotganligi sababli, şu unliga biriktirib, qöşib talaffuz etiladi, natijada «rin» yopiq böğini «ri» oçiq böğiniga, ya'ni qisqa böğinga (v) aylanadi. V. nutqiy hodisa bölib, şe'r ritmini ança silliqlaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВАСЛ (араб. — бирикиш, етишиш) (адабиётда) — аруз тизимида ундош товуш б-н тугаган сўз охиридаги ундошнииг, вазн тақозосига кўра, ўзидан кейин келувчи сўз бошидаги унли б-н янги метрик бўғин ҳосил этиши. Mac, Алишер Навоийнинг ҳазаж баҳрида ёзилган қуйидаги шеърий мисраларида:
Фалак ҳам меҳрин оқшом айламас фош,/
V— — V — — — V — —
Бўлур зоҳир / чу анжумдин тўкар ёш /
v__ _V — — — v — — 1 2 3
«меҳрин» сўзининг биринчи бўғини — «меҳ» 1-рукнга, иккинчи бўғини — «рин» 2-рукнга қарашли. Иккинчи рукннинг биринчи бўғини вазнга кўра қисқа (v) бўлиши лозим, бироқ бу ўриндаги «рин» бўғини чўзиқдир (—), лекин шу бўғиндаги «н» ундош товуши ўзидан кейин келаётган сўз (оқшом) унли («о») товуш б-н бошланаётганлиги сабабли, шу унлига бириктириб, қўшиб талаффуз этилади, натижада «рин» ёпиқ бўғини «ри» очиқ бўғинига, яъни қисқа бўғинга (v) айланади. В. нутқий ҳодиса бўлиб, шеър ритмини анча силлиқлайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.