Vasvasa

Vasvasa — odamda ğayritabiiy, haqiqatga töğri kelmaydigan, xato, bema'ni ğoyalarning paydo bölişi, fikrlaş va faraz qiliş qobiliyatining buzilişi, ruhiy kasalliklarning asosiy belgilaridan biri. V.ga uçraganlarning aql-farosati, ongi teran bölsa ham, ba'zi voqea va hodisalar töğrisidagi fikr-mulohazalari özgarib, notöğri xulosalar çiqaradilar. Mac, hayotda sodir bölayotgan voqealarni tartib b-n sözlab bersalar ham, ularning mazmun va mohiyatini izohlaşda ma'nosiz fikrlar aytadilar. Özlarini ruhan soğlom his qilib, xato fikrlarini haqiqat deb tuşunadilar, buning notöğriligini isbotlamoqçi bölgan kişilarga munosabat va xatti-harakatlari tubdan özgaradi. V. turlari köp: 1) kuzatiş, hadiksiraş V.sida bemor sodir bölayotgan voqea va hodisalarni öziga tegişli deb, uni badnom qiliş maqsadida uyuştirilgan fitna deb hadiksiraydi. Özaro suhbatlaşib yoki çaqçaqlaşib ötirgan odamlarni uçratganda, meni mazax qilib kulişmoqda deb öylaydi. Badiiy asarlar öqiganda, radio eşitganida, televizor körganida bularning hammasi mening töğrimda deb xayol qiladi, şuning uçun özini köpçiliqdan tortadi, uyiga berkinib oladi; 2) jismoniy ta'sirlaniş V.si — bemor organizmida azob beruvçi sezgilar his etib, bu — raqiblarim kaşf etgan maxsus apparatlar yordamida yuborilayotgan körinmas nurlar, tölqinlar, elektr quvvati, gipnoz yoki sehr ta'sirining natijasidir, deb öylaydi. 3) zaharlaniş

V.sida bemor ovqatlangaç özini yomon his qilib, buni «duşman»laridan köradi va ovqatdan voz keçadi yoki «zaharsiz taomlar» izlaydi. U «duşman»lari ustidan boşqalarga arz qiladi yoki idoralardan yordam söraydi, ba'zan baxtsiz hodisalarga sabab böladigan tadbirlar körişi mumkin; 4) kamsitiş, gadolik va tunaş V.si — köpinça keksalikdagi kasalliklarda, xotirasi pasaygan kişilarda uçraydi. Bunday bemor qandaydir odamlar uni tunaganligi, natijada gado bölib qolgani, qarindoş-uruğlari kamsitib xörlayotgani haqida şikoyat qilib yuradi; 5) raşk V.sida er yoki xotin bir-birini vafosizlikda ayblaydi; xattiharakati, yuriş-turişi, boşqalar b-n munosabatidan vafosizlik alomatlarini axtarib, poylab yuradi, öz şubhasini isbotlaş uçun ma'nosiz, ahmoqona dalillar keltiradi. Bemorning butun xayolini şu fikr çulğab oladi, ba'zan umr yöldoşi yoki gumon qilgan kişisiga şikast yetkazişi ham mumkin; 6) uluğlik, badavlatlik va kaşfiyot V.si — bemor özini mulkdor yoki dono, qudratli, ijodkor yoki olamşumul ixtiroçi, deb hisoblaydi. U öziça yozadi, sxemalar çizadi, yangi nazariyalar yaratadi. Taşkilotlarga borib, özini tan olişni, takdirlaşni talab qiladi; 7) özini ayblaş va kamsitiş V.si asosan ruhiy tuşkunlikka tuşgan kişilarda uçraydi. Ular özlarini oila, jamiyat oldida pastkaş, gunohkor, yaramas odam deb hisoblaydilar va köpinça özlarini nobud qilişga intiladilar; 8) xastalik V.si, ipoxondrik V.— bemor özini ölay deb turgan oğir kasal deb his qiladi, nazarida taşqi qiyofasi özgargandek, rak yoki tanosil a'zolari kasalliklariga duçor bölgandek tuyuladi. Miyasi, içki a'zolari çirib, yurak faoliyati va tomir urişi töxtab qolgandek tuyuladi, özini allaqaçon ölib ketgan deb öylaydi. U faqat kasalligi töğrisida öylab, atrofdagi voqea va hodisalarga qiziqmay qöyadi. Ba'zi bemorlar içida qandaydir apparatlar yoki hayvonlar bordek sezadi va darhol operatsiya qilişlarini talab etadi. V.ning bu turi boş miyaning organik kasalligi bölgan odamlarda köp uçraydi. V. bölgan bemorlar ruhiy kasalliklar şnfoxonasida davolanadi. Mirqobil Halilov.