Vattmetr
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 67–68-b. — ziyouz.com
Vattmetr (vatt va... metr) — özgaruvçan va özgarmas tok elektr zanjiri quvvatini ölçaşda işlatiladigan asbob. Elektrodinamik, ferrodinamik, induksion, elektrostatik va issiqpik V.lari bor. Işi ikki magnit maydonining özaro ta'siriga asoslangan. Aniq ölçaydigan elektrodinamik V. (rayem) qözğalmas ğaltak 1, qözğaluvçan ğaltak 2, prujinalar 3 va havo tinçlantirgiçi 4 dan iborat. Qözğalmas ğaltak yöğon mis simdan kam öramli qilib yasaladi; u elektr zanjirga ketma-ket ulanadi. Bu ğaltak V.ning tok çulğami deb ataladi. Qözğaluvçan ğaltak ingiçka simdan köp öramli qilib yasaladi va elektr zanjiriga parallel ulanadi. Bu ğaltak V.ning kuçlaniş çulğami deb ataladi. Ğaltaklarda tok ötganda magnit maydoni hosil böladi va qözğaluvçan ğaltak qözğalmas ğaltakka nisbatan vaziyatini özgartiradi. Közğaluvçan ğaltak öqiga mahkamlangan V. mili zanjirdagi quvvat qiymatini körsatadi. Keyingi yillarda raqamli V.lar işlab çiqarila boşlandi. Ularning asosini mikroprotsessorlar va analog raqamli özgartirgiçlar taşkil etadi. Ularning aniqpigi ança yuqori, puxta işlaydi. Ölçaş natijalarini raqamlarda körsatadi va b.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВАТТМЕТР (ватт ва... метр) — ўзгарувчан ва ўзгармас ток электр занжири қувватини ўлчашда ишлатиладиган асбоб. Электродинамик, ферродинамик, индукцион, электростатик ва иссиқпик В.лари бор. Иши икки магнит майдонининг ўзаро таъсирига асосланган. Аниқ ўлчайдиган электродинамик В. (раем) қўзғалмас ғалтак 1, қўзғалувчан ғалтак 2, пружиналар 3 ва ҳаво тинчлантиргичи 4 дан иборат. Қўзғалмас ғалтак йўғон мис симдан кам ўрамли қилиб ясалади; у электр занжирга кетма-кет уланади. Бу ғалтак В.нинг ток чулғами деб аталади. Қўзғалувчан ғалтак ингичка симдан кўп ўрамли қилиб ясалади ва электр занжирига параллел уланади. Бу ғалтак В.нинг кучланиш чулғами деб аталади. Ғалтакларда ток ўтганда магнит майдони ҳосил бўлади ва қўзғалувчан ғалтак қўзғалмас ғалтакка нисбатан вазиятини ўзгартиради. Кўзғалувчан ғалтак ўқига маҳкамланган В. мили занжирдаги қувват қийматини кўрсатади. Кейинги йилларда рақамли В.лар ишлаб чиқарила бошланди. Уларнинг асосини микропроцессорлар ва аналог рақамли ўзгартиргичлар ташкил этади. Уларнинг аниқпиги анча юқори, пухта ишлайди. Ўлчаш натижаларини рақамларда кўрсатади ва б.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.