Vatvot
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 65-b. — ziyouz.com
Vatvot VATVOT, Raşididdin, Raşid [taxalluslari (Vatvot — körşapalak, uçar siçqon, adibning jussasi kiçikligiga işora); asl ismi Muhammad bin Abduljalol al-Umariy] (1087, Balx — 1177 yoki 1183, Xorazm) — şoir, adabiyotşunos olim. Balxning «Nizomiya» madrasasida ta'lim olgan, falsafa, adab haqidagi ilmlarni çuqur örgangan. Keyinçalik Xorazmga kelib, Xorazmşoh Otsiz (1127—56) sa-royida ijod qilgan. «Sa'd-al-mulk» («Mamlakat baxti») faxriy unvoniga sazovor bölgan. Fors va arab tillarida yozgan. Ğazal, ruboiy, qitalarida adolat, odamiylik, insoniy muhabbatni uluğlagan. Qasidalari xorazmşohlarga bağişlangan. Şe'riyat nazariyasiga oid «Hadoiq as-sehr fi daqoiq aş-şe'r» («Şe'riy nozikliklardan sehr boğlari») asari 1156 y.gaça Xo-razmda yozilgan. Unda tajnis, saj', zulqofiyatayn, maqlubi mustavi, savoljavob kabi şe'riy san'atlar haqida söz yuritilgan. Asar keyingi davr şoir va adabiyot olimlariga qöllanma sifatida xizmat qilgan. Adabiyotşunos Şarafiddin Romiy (14-a.) bu asarga «Hadoiq al-haqoyiq» («Xaqiqat boğlari») nomli şarh yozgan. Şams Qays Roziy, Ataulloh Xusayniy şe'riy san'atlar haqidagi asarlarida unga murojaat qilganlar. Bobur ham «Muxtasar» risolasida V.ni tilga olgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВАТВОТ, Рашидиддин, Рашид [тахаллуслари (Ватвот — кўршапалак, учар сичқон, адибнинг жуссаси кичиклигига ишора); асл исми Муҳаммад бин Абдулжалол ал-Умарий] (1087, Балх — 1177 ёки 1183, Хоразм) — шоир, адабиётшунос олим. Балхнинг «Низомия» мадрасасида таълим олган, фалсафа, адаб ҳақидаги илмларни чуқур ўрганган. Кейинчалик Хоразмга келиб, Хоразмшоҳ Отсиз (1127—56) са-ройида ижод қилган. «Саъд-ал-мулк» («Мамлакат бахти») фахрий унвонига сазовор бўлган. Форс ва араб тилларида ёзган. Ғазал, рубоий, қитьаларида адолат, одамийлик, инсоний муҳаббатни улуғлаган. Қасидалари хоразмшоҳларга бағишланган. Шеърият назариясига оид «Ҳадоиқ ас-сеҳр фи дақоиқ аш-шеър» («Шеърий нозикликлардан сеҳр боғлари») асари 1156 й.гача Хо-размда ёзилган. Унда тажнис, сажъ, зулқофиятайн, мақлуби мустави, саволжавоб каби шеърий санъатлар ҳақида сўз юритилган. Асар кейинги давр шоир ва адабиёт олимларига қўлланма сифатида хизмат қилган. Адабиётшунос Шарафиддин Ромий (14-а.) бу асарга «Ҳадоиқ ал-ҳақойиқ» («Хақиқат боғлари») номли шарҳ ёзган. Шамс Қайс Розий, Атауллоҳ Хусайний шеърий санъатлар ҳақидаги асарларида унга мурожаат қилганлар. Бобур ҳам «Мухтасар» рисоласида В.ни тилга олган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.