Vazniy analiz
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 10–11-b. — ziyouz.com
Vazniy analiz VAZNIY (OĞIRLIK) ANALIZ -mikdoriy analiz usullaridan biri; kimyoviy birikma tarkibidagi ayrim elementlar yoki ionlar miqdorini oğirlik ölçovlari b-n ifodalaş. Analitik tarozi V.(o.)a. ning asosiy ölçov asbobidir. V.(o)a. da aniqlanayotgan mod-daning ma'lum mikdori analitik tarozida tortilib, eritiladi. Keyin aniqlanayotgan komponent eritmadan tegişli reaktiv yordamida çökmaga tuşiriladi va eritmadan ajratib olingaç, quritib yoki qizdirib ma'lum tarkibdagi turğun birikma hosil qilinadi. Aniqlanayotgan moddaning dori foiz (protsent) b-n hisoblab topiladi. V. (o) a. da asosiy iş — aniqlanuvçi moddani kam eruvçan modda (yoki oddiy modda) — çökmaga ötkazişdir. Çökmalar köpinça sulfid, fosfat, karbonat yoki metallar gidroksidlari yoki metallning organik reagentlar (kupferon, oksixinolin va b.) b-n hosil qilgan kompleks tuzlari holida bölişi mumkin. Elektr vazniy analiz ham V. (o.) a. ning bir turidir. Bu usulda elementlar eritmada elektroliz yöli b-n ajratib olinib, tortiladi. V. (o.) a. ning yangi usullaridan biri termogravimetriya usulidir. Undan moddalarning termik barqarorligini örganişda hamda ularda yuqori haroratlarda röy beradigan özgarişlarni aniqlaşda foydalaniladi. Bunda moddalar maxsus termotarozilarda tortiladi. T-ra ortişi b-n tekşirilayotgan moddaning oğirligi özgaradi. V. (o.) a. toğ jinslari va minerallarning kimyoviy tarkibini, sanoatning turli sohalarida kimyoviy mahsulotlar sifatini aniqlaşda qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВАЗНИЙ (ОҒИРЛИК) АНАЛИЗ -микдорий анализ усулларидан бири; кимёвий бирикма таркибидаги айрим элементлар ёки ионлар миқдорини оғирлик ўлчовлари б-н ифодалаш. Аналитик тарози В.(о.)а. нинг асосий ўлчов асбобидир. В.(о)а. да аниқланаётган мод-данинг маълум микдори аналитик тарозида тортилиб, эритилади. Кейин аниқланаётган компонент эритмадан тегишли реактив ёрдамида чўкмага туширилади ва эритмадан ажратиб олингач, қуритиб ёки қиздириб маълум таркибдаги турғун бирикма ҳосил қилинади. Аниқланаётган модданинг дори фоиз (процент) б-н ҳисоблаб топилади. В. (о) а. да асосий иш — аниқланувчи моддани кам эрувчан модда (ёки оддий модда) — чўкмага ўтказишдир. Чўкмалар кўпинча сульфид, фосфат, карбонат ёки металлар гидроксидлари ёки металлнинг органик реагентлар (купферон, оксихинолин ва б.) б-н ҳосил қилган комплекс тузлари ҳолида бўлиши мумкин. Электр вазний анализ ҳам В. (о.) а. нинг бир туридир. Бу усулда элементлар эритмада электролиз йўли б-н ажратиб олиниб, тортилади. В. (о.) а. нинг янги усулларидан бири термогравиметрия усулидир. Ундан моддаларнинг термик барқарорлигини ўрганишда ҳамда уларда юқори ҳароратларда рўй берадиган ўзгаришларни аниқлашда фойдаланилади. Бунда моддалар махсус термотарозиларда тортилади. Т-ра ортиши б-н текширилаётган модданинг оғирлиги ўзгаради. В. (о.) а. тоғ жинслари ва минералларнинг кимёвий таркибини, саноатнинг турли соҳаларида кимёвий маҳсулотлар сифатини аниқлашда қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.