Venalar

Venalar (lot. vena — vena, kök qon tomir) — venoz qonni (karbonat angidrid b-n töyingan) a'zo va töqimalardan yurakka olib keluvçi kon tomirlar (öpka V.i bundan mustasno, ular arterial qon taşiydi). Odamda uçta V. tizimi mavjud. Yuqori kovak vena gavdaning yuqori yarmi (boş, böyin, qöl va kökrak)dan yurakka qon keltiradi, pastki kovak vena gavdaning pastki yarmi (oyoq, çanoq, yonboş, qorin böşliğidagi juft a'zolar va jigar)dan yurakka qon ötkazadi; darvoza (qopqa) vena qorin böşliğidagi (jigardan boşqa) toq a'zolardan jigarga venoz qon keltiradi va jigardan tozalanib çiqqan qon pastki kovak venaga, gavdaning hamma qismidan keladigan qon esa yurakning öng bölmasiga quyiladi. Kislorodi kamaygan, töqimalarda moddalar almaşinuvida hosil bölgan çiqindilar, karbonat angidrid (CO2) b-n töyingan (venoz) qon kovak V. orqali yurakka boradi. Öpkada karbonat angidrid gazidan tozalanib, kislorod b-n töyingan (arterial) qon öpka V.i orqali yurakning çap bölmasiga quyiladi. V. devori arteriya devoriga qaraganda yupqaroq, elastik töqimasi va muskullari ham kamroq bölgani uçun bu tomirlar osongina puçayadi va yoriladi. Köpçilik V.da qopqoqlar (klapanlar) borligi uçun qon oqimi faqat yurakka yönaladi, teskari oqa olmaydi. V.da qon arteriyalardagiga nisbatan sekin oqadi. Xar bir arteriya yonida ikkitadan vena bor. Teri osti arteriyalari yonida V. bölmaydi. Ba'zi kovak a'zolar (baçadon, töğri içak, qovuq va b.) atrofida V. juda köp bölib, ular hatto vena çigalini hosil qiladi. Organizmdan qon çiqariş, dori yuboriş, qon quyişda teri ostidagi V. (köpinça tirsak venasi, yoş bolalarda böyinturuq venasi)dan foydalaniladi. V. kasalliklaridan venalarning varikoz kengayişi, tromboflebit köproq uçraydi.