Venerik kasalliklar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 114–115-b. — ziyouz.com
Venerik kasalliklar VENERIK KASALLIKLAR, tanosil kasalliklari, zuhroviy kasalliklar — jinsiy yöl b-n yuqadigan zaxm, sözak, yumşoq şankr, trixomonoz, mikoplazmoz, xlamidioz, çov limfogranulematozi, jinsiy a'zolar sohasi uçuği, şuningdek orttirilgan immun tanqisligi sindromi (OITS)ning umumiy nomi. V. k. juda qadimdan ma'lum. Gippokrat, Sels, Galen va b. asarlarida ham V. k. haqida ma'lumotlar bor. Kam rivojlangan mamlakatlarda aholining oğir ahvolda yaşaşi, işsizlik, ba'zi ayollarning heç qayerda işlamay fohişalik b-n şuğullanişi, erkaklarning moddiy qiyinçilik tufayli duç kelgan ayollar b-n jinsiy aloqada bölişi, alkogolizm, giyohvandlik va b. V. k. ning tarqalişi va köpayişiga za min yaratadi. V. k. (ayniqsa zaxm, sözak va xlamidioz) keng tarqalişi mumkin. Ular kişilar soğliğiga putur yetkazişdan taşqari, jamiyat uçun ham xavflidir. V. k. vaqtida davolanmasa yoki notöğri davolansa kasallik surunkali tus olib, bemor uzoq vaqtgaça iş qobiliyatini yöqotadi, köpinça nogiron bölib qoladi. Sözak bölgan erkak yoki ayol uzil-kesil davolanmasa, jinsiy zaif, umrbod bepuşt bölib qolişi mumkin. V. k. b-n oğrigan bemorlarning içki a'zolari va markaziy nerv sistemasi izdan çiqadi. Zaxm bölgan ayol homilador bölib, öz vaqgida davolanmasa, bola yo ölik yoki zaxm b-n kasallanib, mayib-majruh bölib tuğiladi (tuğma zaxm). V. k. b-n oğrigan bemor öz vaqtida teri-tanosil kasalliklari dispanseriga murojaat qilib, mutaxassis vraç körsatmasi böyiça davolansa, albatta, tuzalib ketişi mumkin. Sayoq yuriş, içkilikka ruju qiliş, tasodifiy jinsiy aloqalarga yöl qöyiş V. k. ning köpayişiga sabab böladi.
ÖzR da V. k. ga qarşi kuraşiş uçun maxsus dispanserlar va b. davolaş-profilaktika muassasalari mavjud. Ular kasallikni yuqtirganlarni qidirib topib, davolanişga majbur qiladilar, bu b-n V. k. ning boşqalarga yuqiş xavfining oldi olinadi. V. k. ning oldini olişda homilador ayollar, bolalar muassasalari, oziq-ovqat sohasi xodimlarining belgilangan muddatda vraç körigidan ötib turişlari muhim. Aholi orasida V. k. ning yomon oqibatlari, uning oldini oliş va davolatiş zarurligi töğrisida tuşuntiriş işlarini olib boriş zarur. Bemor özida venerik kasallik borligini bila turib boşqalar b-n jinsiy aloqa qilib, kasallikni yuqtirsa ÖzR jinoyat qonunlari kodeksiga muvofiq jinoiy javobgarlikka tortiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВЕНЕРИК КАСАЛЛИКЛАР, таносил касалликлари, зуҳровий касалликлар — жинсий йўл б-н юқадиган захм, сўзак, юмшоқ шанкр, трихомоноз, микоплазмоз, хламидиоз, чов лимфогранулематози, жинсий аъзолар соҳаси учуғи, шунингдек орттирилган иммун танқислиги синдроми (ОИТС)нинг умумий номи. В. к. жуда қадимдан маълум. Гиппократ, Цельс, Гален ва б. асарларида ҳам В. к. ҳақида маълумотлар бор. Кам ривожланган мамлакатларда аҳолининг оғир аҳволда яшаши, ишсизлик, баъзи аёлларнинг ҳеч қаерда ишламай фоҳишалик б-н шуғулланиши, эркакларнинг моддий қийинчилик туфайли дуч келган аёллар б-н жинсий алоқада бўлиши, алкоголизм, гиёҳвандлик ва б. В. к. нинг тарқалиши ва кўпайишига за мин яратади. В. к. (айниқса захм, сўзак ва хламидиоз) кенг тарқалиши мумкин. Улар кишилар соғлиғига путур етказишдан ташқари, жамият учун ҳам хавфлидир. В. к. вақтида даволанмаса ёки нотўғри даволанса касаллик сурункали тус олиб, бемор узоқ вақтгача иш қобилиятини йўқотади, кўпинча ногирон бўлиб қолади. Сўзак бўлган эркак ёки аёл узил-кесил даволанмаса, жинсий заиф, умрбод бепушт бўлиб қолиши мумкин. В. к. б-н оғриган беморларнинг ички аъзолари ва марказий нерв системаси издан чиқади. Захм бўлган аёл ҳомиладор бўлиб, ўз вақгида даволанмаса, бола ё ўлик ёки захм б-н касалланиб, майиб-мажруҳ бўлиб туғилади (туғма захм). В. к. б-н оғриган бемор ўз вақтида тери-таносил касалликлари диспансерига мурожаат қилиб, мутахассис врач кўрсатмаси бўйича даволанса, албатта, тузалиб кетиши мумкин. Саёқ юриш, ичкиликка ружу қилиш, тасодифий жинсий алоқаларга йўл қўйиш В. к. нинг кўпайишига сабаб бўлади.
ЎзР да В. к. га қарши курашиш учун махсус диспансерлар ва б. даволаш-профилактика муассасалари мавжуд. Улар касалликни юқтирганларни қидириб топиб, даволанишга мажбур қиладилар, бу б-н В. к. нинг бошқаларга юқиш хавфининг олди олинади. В. к. нинг олдини олишда ҳомиладор аёллар, болалар муассасалари, озиқ-овқат соҳаси ходимларининг белгиланган муддатда врач кўригидан ўтиб туришлари муҳим. Аҳоли орасида В. к. нинг ёмон оқибатлари, унинг олдини олиш ва даволатиш зарурлиги тўғрисида тушунтириш ишларини олиб бориш зарур. Бемор ўзида венерик касаллик борлигини била туриб бошқалар б-н жинсий алоқа қилиб, касалликни юқтирса ЎзР жиноят қонунлари кодексига мувофиқ жиноий жавобгарликка тортилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.