Venerologiya

Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 115–116-b. — ziyouz.com

Venerologiya (Venera va ... logiya) — klinik tibbiyot sohasi; venerik kasalliklarnint yuzaga keliş va tarqaliş sabablari, diagnostikasi va klinik keçişini örganadi, ularning oldini oliş va davolaşning eng maqbul yöl-yöriqlarini işlab çiqadi. V. dermatologiya, sotsial gigiyena, infeksion kasalliklar, akuşerlik va ginekologiya, terapiya, serologiya va b. bir qança tibbiyot fanlari b-n uzviy boğlangan.

18-a. gaça barça venerik kasalliklar bir kasallik deb qaralgan bölsa. 1830 y. fransuz venerologi F. Rikor sözak va zaxm alohida-alohida kasallik ekanligini isbotladi. 19-a. ga kelib bakteriologiyaning rivojlanişi venerik kasalliklarning kelib çiqişi sabablarini oçişga asos böldi. A. Neysserning sözakni qözğatuvçi gonokokkni (1879), O. V. Peterson va A. Dyukreyning yumşoq şankr streptobatsillasini (1887—89), E. Gofman va F. Şaudinning zaxmni qözğatuvçi oqiş treponemani (1905) topişi V. ning rivojlanişida muhim örin tutdi. Nemis bakteriologi va immunologi Vasserman zaxm serodiagnostikasi usuli (Vasserman reaksiyam) ni işlab çiqdi (1906, A. Neysser b-n hamkorlikda).

V. mustaqil fan sifatida öqitila boşlandi. 1932 y. Özbekistan teri va venerik kasalliklar i. t. in-ti taşkil qilindi. Hozir barça tibbiyot in-tlarining teri va tanosil kasalliklari kafedralarida dermatovenerolog vraçlar yetiştiriladi. Olimlardan U. M. Mirahmedov zaxmni aniqlaşda oqiş treponemalarni immobilizatsiya qiliş reaksiyasi (OTIR) ustida, M. A. Ğulomova zaxmni penitsillin va b. dorilar b-n davolaş, H. H Husanov zaxm kasalligida terining gistologik özgarişlari va h. k. ustida ilmiy izlanişlar olib borişdi. K. A. Yöldoşev zaxm b-n oğrigan bemorlar içki a'zolarining funksional holatini örgandi va ularni davolaş, dispanser hisobidan öçirişda yangi klinik-serologik uslublarni işlab çikdi. R.A. Kapkayev va E. G. Kim zaxmni qözğatuv-çi oqiş treponemaning morfologiyasi, uning köpayiş yöllarini va bu kasallik b-n organizmning HLA sistemasi örtasidagi boğliqlik qay darajada ekanligini örganişdi. Hozir Özbekiston dermatovenerologiya i. t. in-tida bu sohada ilmiy tadqiqot işlari olib boriladi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ВЕНЕРОЛОГИЯ (Венера ва ... логия) — клиник тиббиёт соҳаси; венерик касалликларнинт юзага келиш ва тарқалиш сабаблари, диагностикаси ва клиник кечишини ўрганади, уларнинг олдини олиш ва даволашнинг энг мақбул йўл-йўриқларини ишлаб чиқади. В. дерматология, социал гигиена, инфекцион касалликлар, акушерлик ва гинекология, терапия, серология ва б. бир қанча тиббиёт фанлари б-н узвий боғланган.

18-а. гача барча венерик касалликлар бир касаллик деб қаралган бўлса. 1830 й. француз венерологи Ф. Рикор сўзак ва захм алоҳида-алоҳида касаллик эканлигини исботлади. 19-а. га келиб бактериологиянинг ривожланиши венерик касалликларнинг келиб чиқиши сабабларини очишга асос бўлди. А. Нейссернинг сўзакни қўзғатувчи гонококкни (1879), О. В. Петерсон ва А. Дюкрейнинг юмшоқ шанкр стрептобацилласини (1887—89), Э. Гофман ва Ф. Шаудиннинг захмни қўзғатувчи оқиш трепонемани (1905) топиши В. нинг ривожланишида муҳим ўрин тутди. Немис бактериологи ва иммунологи Вассерман захм серодиагностикаси усули (Вассерман реакциям) ни ишлаб чиқди (1906, А. Нейссер б-н ҳамкорликда).

В. мустақил фан сифатида ўқитила бошланди. 1932 й. Ўзбекистан тери ва венерик касалликлар и. т. ин-ти ташкил қилинди. Ҳозир барча тиббиёт ин-тларининг тери ва таносил касалликлари кафедраларида дерматовенеролог врачлар етиштирилади. Олимлардан У. М. Мираҳмедов захмни аниқлашда оқиш трепонемаларни иммобилизация қилиш реакцияси (ОТИР) устида, М. А. Ғуломова захмни пенициллин ва б. дорилар б-н даволаш, Ҳ. Ҳ Ҳусанов захм касаллигида терининг гистологик ўзгаришлари ва ҳ. к. устида илмий изланишлар олиб боришди. К. А. Йўлдошев захм б-н оғриган беморлар ички аъзоларининг функционал ҳолатини ўрганди ва уларни даволаш, диспансер ҳисобидан ўчиришда янги клиник-серологик услубларни ишлаб чикди. Р.А. Капкаев ва Э. Г. Ким захмни қўзғатув-чи оқиш трепонеманинг морфологияси, унинг кўпайиш йўлларини ва бу касаллик б-н организмнинг HLA системаси ўртасидаги боғлиқлик қай даражада эканлигини ўрганишди. Ҳозир Ўзбекистон дерматовенерология и. т. ин-тида бу соҳада илмий тадқиқот ишлари олиб борилади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.