Venetsiya maktabi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 121–122-b. — ziyouz.com
Venetsiya maktabi - Italiyadagi asosiy rangtasvir maktablaridan biri; Uyğoniş davrida eng gullagan davrini boşdan keçirgan. Bu davrga xos bölgan olamning jöşqinligi va rangbarangligini hissiy seziş V. m. rangtasvirida özining yorqin badiiy ifodasini topdi. Unda moyböyoq rang-tasviri ifoda imkoniyatlarining mukammalligi, ayniqsa koloritga e'tiborning ustunligi közga taşlanadi. Venetsiya san'atkorlari Vizantiya va gotika an'analarini özlaştirgan holda jozibador san'at maktabi yaratdilar, asarlariga tasvirning tekis yuzaligi, oltin zaminning umumiyligi, bezak naqşlar xos bölib, sof böyoqlardagi tantanali hamohangligi b-n ajralib turadi. Ilk Venetsiya Uyğoniş davri (15-a. örtalari va 2-yarmi) namoyandalari asarlarida dunyoviylik ortdi, dunyoni real tasvirlaş, fazo va hajmni berişga intiliş kuçaydi; an'anaviy diniy mavzulardagi lavhalarda Venetsiyaning kundalik hayotidan yorqin hikoya qilinadi. Antonello da Messina, J. Bellini ijodida Yuksak Uygoniş davri san'atiga ötiş seziladi. Sodda hikoyanavislik örnini olamni umumlaşma, murakkab körinişini yaratişga intiliş egalladi, ularda axloqiy ma'nolarga tuliq uluğvor inson qiyofalari jöşqin ruhdagi tabiat b-n tabiiy uyğunlikda namoyon böladi (J. Bellini, B. Jorjone, V. Titsian va b.). B. Jorjone asarlarida inson b-n tabiatning uyğunligi mavzui özining mumtoz ifodasini topdi; V. Titsian portretlarida ruhan murakkab yaxlit insoniy xarakterlar alohida örin tutadi. 16-a. örtalarida tarixiy vaziyat tufayli Uyğoniş davrining hayotbaxş ğoyalari inqirozga uçraydi. V. Titsianning sönggi asarlarida dramatizm, murakkab ruhiy töqnaşuvlarii yoritiş, tasviriy ohang benihoya ta'sirçanlikka ega böldi.
V. m. namoyandalari ijodida 17-a. Yevropa san'ati rivojiga ta'sir körsatgan yangi badiiy şakl va xususiyatlar şakllandi, yangi janrlar (tarixiy janr, batal janri, guruh portretlar yaratiş) yuzaga keldi. 18-a. da hayotbaxş bayramonalik b-n jöşqin va yengil, nozik koloritli kenglik uyğunlaşgan mahobatli bezak rangtasviri (J. B. Tyepolo va b.), jöşqin kötarinki ruhdagi maişiy janr rivojlanadi (J. B. Pyatssetta va b.), Venetsiyaning öziga xos qiyofasini yaratuvçi me'moriy manzara (veduto) keng tarqaldi. V. m. ga xos bölgan nurhavo muhiti (plener) ni beriş masalalariga bölgan e'ti-bor 19-a. rassomlarini ilhomlantirgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВЕНЕЦИЯ МАКТАБИ - Италиядаги асосий рангтасвир мактабларидан бири; Уйғониш даврида энг гуллаган даврини бошдан кечирган. Бу даврга хос бўлган оламнинг жўшқинлиги ва рангбаранглигини ҳиссий сезиш В. м. рангтасвирида ўзининг ёрқин бадиий ифодасини топди. Унда мойбўёқ ранг-тасвири ифода имкониятларининг мукаммаллиги, айниқса колоритга эътиборнинг устунлиги кўзга ташланади. Венеция санъаткорлари Византия ва готика анъаналарини ўзлаштирган ҳолда жозибадор санъат мактаби яратдилар, асарларига тасвирнинг текис юзалиги, олтин заминнинг умумийлиги, безак нақшлар хос бўлиб, соф бўёқлардаги тантанали ҳамоҳанглиги б-н ажралиб туради. Илк Венеция Уйғониш даври (15-а. ўрталари ва 2-ярми) намояндалари асарларида дунёвийлик ортди, дунёни реал тасвирлаш, фазо ва ҳажмни беришга интилиш кучайди; анъанавий диний мавзулардаги лавҳаларда Венециянинг кундалик ҳаётидан ёрқин ҳикоя қилинади. Антонелло да Мессина, Ж. Беллини ижодида Юксак Уйгониш даври санъатига ўтиш сезилади. Содда ҳикоянавислик ўрнини оламни умумлашма, мураккаб кўринишини яратишга интилиш эгаллади, уларда ахлоқий маъноларга тулиқ улуғвор инсон қиёфалари жўшқин руҳдаги табиат б-н табиий уйғунликда намоён бўлади (Ж. Беллини, Б. Жоржоне, В. Тициан ва б.). Б. Жоржоне асарларида инсон б-н табиатнинг уйғунлиги мавзуи ўзининг мумтоз ифодасини топди; В. Тициан портретларида руҳан мураккаб яхлит инсоний характерлар алоҳида ўрин тутади. 16-а. ўрталарида тарихий вазият туфайли Уйғониш даврининг ҳаётбахш ғоялари инқирозга учрайди. В. Тицианнинг сўнгги асарларида драматизм, мураккаб руҳий тўқнашувларии ёритиш, тасвирий оҳанг бениҳоя таъсирчанликка эга бўлди.
В. м. намояндалари ижодида 17-а. Европа санъати ривожига таъсир кўрсатган янги бадиий шакл ва хусусиятлар шаклланди, янги жанрлар (тарихий жанр, батал жанри, гуруҳ портретлар яратиш) юзага келди. 18-а. да ҳаётбахш байрамоналик б-н жўшқин ва енгил, нозик колоритли кенглик уйғунлашган маҳобатли безак рангтасвири (Ж. Б. Тьеполо ва б.), жўшқин кўтаринки руҳдаги маиший жанр ривожланади (Ж. Б. Пьяццетта ва б.), Венециянинг ўзига хос қиёфасини яратувчи меъморий манзара (ведуто) кенг тарқалди. В. м. га хос бўлган нурҳаво муҳити (пленэр) ни бериш масалаларига бўлган эъти-бор 19-а. рассомларини илҳомлантирган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.