Ventil

Ventil (lot. ventilo — puflayman esaman) — 1) bir tomonlama ötkazuvçanlik xossasiga ega bölgan elektr asboblarining umumiy nomi. Töğri tok yönalişida kam qarşilikka, teskari tok yönalişida esa katta qarşilikka ega böladi. Boşqaça aytganda, V. tokni bir («töğri») yönalişda yaxşi, ikkinçi («teskari») yönalişda yomon ötkazadi. Bu xossasi tufayli V. tokni töğrilaş qurilmasi sifatida keng qöllaniladi. V. lik xususiyati metall va elektrolit (elektrolitik V.), metall va gaz (ion V.), vakuumdagi metall va yarimötkazgiç yoki har xil tarkibli ikki yarimötkazgiç (yarimötkazgiç V.) çegarasida namoyon bölişi mumkin. V. larning boşkariladigan va boşqarilmaydigan xillari böladi. V. töğrilanayotgan tok quvvati (Vt, kVt), kuçi (a), iş kuçlanişi (V., kV), kuçlanişning töğri yönalişda pasayişi, teskari yönalişda teşib ötiş kuçlanişi va b. körsatkiçlar b-n ifodalanadi. V. radiopriyomniklar, kuçli energetika qurilmalari, elektr uzatiş liniyalari, avtomatika, elektronika, hisoblaş texnikasi, öta yuqori çastotalar texnikasi va radioqurilmalarda detektor, tiristor va töğrilagiç sifatida işlatiladi. Umuman, diodlarning hamma turlari, elektrolitik töğrilagiçlar va mantikiy elementlar ham V. jumlasiga kiradi; 2) suyuqlik, gaz yoki buğ oqimi yölini oçib yuboriş yoki berkitib qöyiş, bu oqim miqsorini köpaytiriş yoki kamaytiriş uçun möljallangan qurilma. Oddiy V. — vodoprovod jömragi. Uni quvur (truba) ga biriktiriş uçun ikki uçiga içki rezba kesiladi. Katta V. lar korpusining ikki yonida flanets böladi. V. maxovigi (bandi) qölda buraladi. Quvurdan oqayotgan suyuqlik yoki gaz bosimi özgarganda işga tuşadigan elektr yoki gidravlik dvigatel yordamida V.ni avtomatik tarzda boşqarib turiş ham mumkin. V. vodoprovod, gaz kuvurlari, sanoat truboprovodlari, sanitariyatexnika qurilmalarida işlatiladi; 3) musiqada — valtorna, truba kabi mis puflama musiqa çolğulari stvoli uzunligini uzaytiriş uçun möljallangan mexanizm. Puflama musiqa asbobida V. sifatida aylanma klapan- baraban işlatiladi. Ijroçi V. dan foydalanib turliça balandlikdagi tabiiy tovuş qatorlarini hosil qiladi.