Ventilli uzgartirgiç
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 122–123-b. — ziyouz.com
Ventilli uzgartirgiç -elektr tokini bir turdan ikkinçi turga özgartiruvçi qurilma. Asosiy iş organi — ventil. Özgaruvçan tokni özgarmas tokka aylantiruvçi; özgarmas tokni özgaruvçan qiluvçi (invertor); bir xil çastotali özgaruvçan tokni boşqa çastotali tokka özgartiruvçi; bir xil kuçlanişli özgarmas tokni boşqa kuçlanişli özgarmas tokka özgartiruvçi xillari bor. Boşqariluvçi töğrilagiçlarda özgaruvçan ventillardan foydalaniladi. Özgaruvçan ventil özgarmas tok kuçlanişini noldan boşlab eng katta qiymatlargaça özgartiriş imkonini beradi. Foydalanilgan ventilning xiliga qarab elektron, ion va yarim-ötkazgiçli böladi.
V. ö. quyidagi funksional qismlardan taşkil topgan: kommutatsiya asboblari (öçirgiçlar yoki kontaktorlar, himoya qurilmasi va b.); kiriş va çiqiş elektr signallarini kuzatuvçi ölçov qurilmalari; transformatorlar; tok özgariş tezligini çegaralovçi, şovqinlarni pasaytiruvçi, tekislovçi va energiya töplanişining oldini oluvçi filtrlar; tiristorli himoya qurilmalari; özgartirgiçni işga tuşiruvçi, himoya lovçi va öçiruvçi tizimlar; qöşimça elementli ventil bloklari; ventillarni boşqaruvçi tizim; sovitiş tizimi; axborotga işlov beriş va kuzatiş qurilmasi; boşqaruv tizimining va qöşimça qurilmalarning energiya manbai; qurilma qobiği yoki karkas.
Özgartirgiçlar va energetika elektronikasi qurilmalari amalda doimo axborot elektronikasi va kuç elektronikasi elementlari asosida yaratiladi. Maxsus analog, raqamli va aralaş analog-raqamli mikrosxemalar kuç elektronikasi axborot qurilmalarining asosini taşkil etadi. Zamonaviy yarimötkazgiçli özgartirgiçlar, maxsus mikrosxemalar, ayniqsa, mikroprotsessorlar nisbatan ixçam va sodda özgartirgiç qurilmalarini yaratiş imkonini beradi. Kelajakda ular yordamida universal töğrilagiçlar, yangi özgartirgiç qurilmalar yaratiş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВЕНТИЛЛИ УЗГАРТИРГИЧ -электр токини бир турдан иккинчи турга ўзгартирувчи қурилма. Асосий иш органи — вентил. Ўзгарувчан токни ўзгармас токка айлантирувчи; ўзгармас токни ўзгарувчан қилувчи (инвертор); бир хил частотали ўзгарувчан токни бошқа частотали токка ўзгартирувчи; бир хил кучланишли ўзгармас токни бошқа кучланишли ўзгармас токка ўзгартирувчи хиллари бор. Бошқарилувчи тўғрилагичларда ўзгарувчан вентиллардан фойдаланилади. Ўзгарувчан вентил ўзгармас ток кучланишини нолдан бошлаб энг катта қийматларгача ўзгартириш имконини беради. Фойдаланилган вентилнинг хилига қараб электрон, ион ва ярим-ўтказгичли бўлади.
В. ў. қуйидаги функционал қисмлардан ташкил топган: коммутация асбоблари (ўчиргичлар ёки контакторлар, ҳимоя қурилмаси ва б.); кириш ва чиқиш электр сигналларини кузатувчи ўлчов қурилмалари; трансформаторлар; ток ўзгариш тезлигини чегараловчи, шовқинларни пасайтирувчи, текисловчи ва энергия тўпланишининг олдини олувчи фильтрлар; тиристорли ҳимоя қурилмалари; ўзгартиргични ишга туширувчи, ҳимоя ловчи ва ўчирувчи тизимлар; қўшимча элементли вентил блоклари; вентилларни бошқарувчи тизим; совитиш тизими; ахборотга ишлов бериш ва кузатиш қурилмаси; бошқарув тизимининг ва қўшимча қурилмаларнинг энергия манбаи; қурилма қобиғи ёки каркас.
Ўзгартиргичлар ва энергетика электроникаси қурилмалари амалда доимо ахборот электроникаси ва куч электроникаси элементлари асосида яратилади. Махсус аналог, рақамли ва аралаш аналог-рақамли микросхемалар куч электроникаси ахборот қурилмаларининг асосини ташкил этади. Замонавий яримўтказгичли ўзгартиргичлар, махсус микросхемалар, айниқса, микропроцессорлар нисбатан ихчам ва содда ўзгартиргич қурилмаларини яратиш имконини беради. Келажакда улар ёрдамида универсал тўғрилагичлар, янги ўзгартиргич қурилмалар яратиш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.