Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Vilgelm Konrad Rentgen

    Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 157-b. — ziyouz.com

    Rentgen Vilgelm Konrad RENTGEN (Rontgen) Vilgelm Konrad (1845.27.3, Lennep, Dyusseldorf yaqinida — 1923.10.2, Myunxen) — nemis fizigi. Syurixdagi (Şveysariya) Oliy texnika maktabida öqigan (1865— 68). Vyursburg (1870 y.dan) va Strasburg (1872 y.dan) un-tida işlagan. Xoenxeymdagi Oliy q.x. maktabi (1875 y.dan), Strasburg un-ti (1876 y.dan), Gisen un-ti (1879 y.dan), Vyursburg un-ti (1888 y.dan, 1894 y.dan rektor). Myunxen un-ti (1900 20) prof. R. yangi nurlanişni kaşf qilib, ularni «Xnurlar» deb atadi (1895) (keyinçalik bu nurlar rentgen deb atala boşlandi). Rentgen nurlari tibbiyot, fan va texnikaning turli sohalarida keng qöllanila boşlandi. R. birinçi rentgen trubkasini yaratdi. 1897 y.dan boşlab u kristall arnin g pyezoelektr va piroelektr xususiyatlarini örgangan, kristallardagi elektr va optik hodisalarning özaro boğliqligini aniqlagan, harakatdagi muqitlar elektrodinamikasi masalalari b-n şuğullangan. R.ning magnetizm böyiça tadqiqotlari X. A. Lorents elektron nazariyasining yaratilişida katta ahamiyatga ega bölgan. R. fiziklar içida dunyoda birinçi bölib Nobel mukofotiga sazovor bölgan (1901).

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    РЕНТГЕН (Rontgen) Вильгельм Конрад (1845.27.3, Леннеп, Дюссельдорф яқинида — 1923.10.2, Мюнхен) — немис физиги. Цюрихдаги (Швейцария) Олий техника мактабида ўқиган (1865— 68). Вюрцбург (1870 й.дан) ва Страсбург (1872 й.дан) ун-тида ишлаган. Хоэнхеймдаги Олий қ.х. мактаби (1875 й.дан), Страсбург ун-ти (1876 й.дан), Гисен ун-ти (1879 й.дан), Вюрцбург ун-ти (1888 й.дан, 1894 й.дан ректор). Мюнхен ун-ти (1900 20) проф. Р. янги нурланишни кашф қилиб, уларни «Хнурлар» деб атади (1895) (кейинчалик бу нурлар рентген деб атала бошланди). Рентген нурлари тиббиёт, фан ва техниканинг турли соҳаларида кенг қўлланила бошланди. Р. биринчи рентген трубкасини яратди. 1897 й.дан бошлаб у кристалл арнин г пьезоэлектр ва пироэлектр хусусиятларини ўрганган, кристаллардаги электр ва оптик ҳодисаларнинг ўзаро боғлиқлигини аниқлаган, ҳаракатдаги муқитлар электродинамикаси масалалари б-н шуғулланган. Р.нинг магнетизм бўйича тадқиқотлари X. А. Лорентц электрон назариясининг яратилишида катта аҳамиятга эга бўлган. Р. физиклар ичида дунёда биринчи бўлиб Нобель мукофотига сазовор бўлган (1901).

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.