Virtual zarralar

Virtual zarralar (maydonlarning kvant nazariyasida) — qisqa vaqt D davomida mavjud böluvçi oraliq holatdagi zarralar. Ular xuddi real zarralar kabi kvant sonlarspin, elektr hamda barion zaryadlar va b. ga ega bölsa ham, uşbu zarralar uçun energiyasi Ye, impulsi r va massasi t orasidagi (real zarralar uçun örinli bölgan) odatdagi boğlaniş bajarilmaydi: Eh^pV+m^4. Bunday buziliş holatining mavjudligi V. z. energiyasi va ularning mavjud böliş vaqti D/ orasidagi kvant noaniqliklar munosabati At~h/E (bunda h — Plank doimiysi)dan kelib çiqadi. V. z.ning yaşaş umri juda qisqa bölganligi uçun, bu hol öz navbatida V. z.ni tajribada qayd qilişga xalaqit beradi, şuning uçun ham V.z. oraliq vaziyatlarda mavjud böladi. V. z. özaro ta'sirning taşuvçilari vositalaridir. Mas., ikkita elektronning özaro ta'siri bir elektronning virtual fotonni çiqarişi va ikkinçi elektron tomonidan uning yutilişidan iboratdir. Yuqori energiyali adronlar bir-birlari b-n V. z. majmuasi vositasida ta'sirlaşadilar. Uşbu özaro ta'sir paytida V. z. yutilişi va çiqarilişi impuls va energiya orasidagi boğlanişning buzilişisiz yuz bermaydi.