Viskoza tolalar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 196-b. — ziyouz.com
Viskoza tolalar — tabiiy sellyulozani kimyoviy usulda qayta işlab olinadigan sun'iy tolalar. Yoğoç sellyulozasi, arzon ximikatlar V. t. uçun xom aşyo hisoblanadi. V. t. oliş uçun sellyuloza 18% li işqor eritmasiga solinadi. Işqorlangan sellyuloza uglerod sulfid b-n işlanib, sellyuloza ksantogenati hosil qilinadi. Ksantogenat öz navbatida kuçsiz öyuvçi natriy eritmasida eritiladi. Olingan qovuşoq eritma — viskoza filtrlanadi, 1—2 sutka yetiltiriladi, söngra mayda teşikça (filyera) lar orqali ötkazilib, sulfat kislota va uning tuzlari solingan çöktiriş vannalariga kuyiladi. Bu yerda tola qotadi, keyin suvda yuviladi va ğaltaklarga örab olinadi. V.t.ni sanoatda i.ç. dastlab 1905 y.da Angliyada boşlangan, keyin boşqa davlatlarga tarqalgan. Hozir V.t. işlab çiqariş hajmi boşqa sun'iy tolalar hajmining taxm. 40—45% ini taşkil qiladi. V. t. töqimaçilik va kord iplari, ştapel tolalar holida işlab çiqariladi. V. t.dan töqilgan gazlamani böyaş oson, u gigiyena talablariga javob beradi, xom aşyosi arzon. Kamçiligi — nam tekkanda pişikligini ança yöqotadi, ğijimlanuvçan böladi. Maxsus tarkib b-n işlov berib, bu kamçiliklarni yöqotiş mumkin. V. t.ni paxta, jun, ştapel tolalarga qöşib, undan turli-tuman gazlamalar töqiladi. V. t.dan şoyi va ştapel gazlamalar, trikotaj buyumlar, texnikaviy mahsulotlar oliş, ulardan töqilgan gazlamalardan kiyimlar tikiş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВИСКОЗА ТОЛАЛАР — табиий целлюлозани кимёвий усулда қайта ишлаб олинадиган сунъий толалар. Ёғоч целлюлозаси, арзон химикатлар В. т. учун хом ашё ҳисобланади. В. т. олиш учун целлюлоза 18% ли ишқор эритмасига солинади. Ишқорланган целлюлоза углерод сульфид б-н ишланиб, целлюлоза ксантогенати ҳосил қилинади. Ксантогенат ўз навбатида кучсиз ўювчи натрий эритмасида эритилади. Олинган қовушоқ эритма — вискоза фильтрланади, 1—2 сутка етилтирилади, сўнгра майда тешикча (фильера) лар орқали ўтказилиб, сульфат кислота ва унинг тузлари солинган чўктириш ванналарига куйилади. Бу ерда тола қотади, кейин сувда ювилади ва ғалтакларга ўраб олинади. В.т.ни саноатда и.ч. дастлаб 1905 й.да Англияда бошланган, кейин бошқа давлатларга тарқалган. Ҳозир В.т. ишлаб чиқариш ҳажми бошқа сунъий толалар ҳажмининг тахм. 40—45% ини ташкил қилади. В. т. тўқимачилик ва корд иплари, штапель толалар ҳолида ишлаб чиқарилади. В. т.дан тўқилган газламани бўяш осон, у гигиена талабларига жавоб беради, хом ашёси арзон. Камчилиги — нам текканда пишиклигини анча йўқотади, ғижимланувчан бўлади. Махсус таркиб б-н ишлов бериб, бу камчиликларни йўқотиш мумкин. В. т.ни пахта, жун, штапель толаларга қўшиб, ундан турли-туман газламалар тўқилади. В. т.дан шойи ва штапель газламалар, трикотаж буюмлар, техникавий маҳсулотлар олиш, улардан тўқилган газламалардан кийимлар тикиш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.