Vital böyaş
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 200-b. — ziyouz.com
Vital böyaş (lot. vita - hayot) -organizm tirikligida unga zararsiz böyoqlar (mas., neytral qizil böyoq, litiyli karmin, tripan köki) kiritib, hujayra va töqimalariga rang beriş. V. b. hujayra va töqimalar holatini tekşiriş usullaridan biri. V. b. hujayralarda yuz beradigan biokimyoviy va fiziologik jarayonlarni örganişga yordam beradi. Organizmga yuborilgan böyoq tirik xujayralarning ba'zi kiritmalariga, mas., vakuolalar va zahira moddalarga rang beradi. Hujayra normal holatda bölsa, böyoq donaçalar şaklida töplanadi, yadro b-n sitoplazma esa rangeizligiça qoladi. Agar hujayra zararlangan bölsa, böyoq donaçalar hosil qilmasdan yadro va protoplazmaga yoyilib ketadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВИТАЛ БЎЯШ (лот. vita - ҳаёт) -организм тириклигида унга зарарсиз бўёқлар (мас., нейтрал қизил бўёқ, литийли кармин, трипан кўки) киритиб, ҳужайра ва тўқималарига ранг бериш. В. б. ҳужайра ва тўқималар ҳолатини текшириш усулларидан бири. В. б. ҳужайраларда юз берадиган биокимёвий ва физиологик жараёнларни ўрганишга ёрдам беради. Организмга юборилган бўёқ тирик хужайраларнинг баъзи киритмаларига, мас., вакуолалар ва заҳира моддаларга ранг беради. Ҳужайра нормал ҳолатда бўлса, бўёқ доначалар шаклида тўпланади, ядро б-н цитоплазма эса рангеизлигича қолади. Агар ҳужайра зарарланган бўлса, бўёқ доначалар ҳосил қилмасдан ядро ва протоплазмага ёйилиб кетади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.