Vitaminli ösimliklar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 204-b. — ziyouz.com
Vitaminli ösimliklar -bargi, mevasi, guli va b. organlarida vitaminlar yoki provitaminlar (vitaminlar paydo böladigan birikmalar) mavjud bölgan ösimliklar. Turli ösimliklarda vitaminlar miqdori bir xil emas, vitaminlar ösimlik bargida, generativ organlarda (mevasida, uru ğida) yoki ayrim qismlarida (uruğ qobiğida, murtagida) töplanişi mumkin.
A provitaminlar (karotin) asosan ildizmevalardan sabzida, pomidor, qovoq, kök nöxat, na'matak, smorodina, oblepixa, petruşka, piyoz va ayrim yem-xaşak ekinlari (beda, yönğiçqa va b.) da köp uçraydi. Açitqilar, şuningdek javdar, buğdoy, şoli, makkajöxori doni, qöziqorin, ayrim suv utlar, köpgina sabzavotlarning yaşil qismi Vguruhi vitaminlari (tiamin, riboflavin, nikotin kislotasi va b.)ga boy. Vitamin S (askorbin kislotasi) juda köp ösimliklarda, xususan deyarli barça sabzavotlar va mevalarda, ayniqsa yetilmagan yonğoq, qora smorodina, na'matak, gulkaram, qulupnay bargida mavjud. Vitamin K (filloxinon) beda bargida, kök karam, gazanda öt, ryabina, pomidor mevalarida köp. Provitamin D (sterinlar) açitqi, qöziqorin, moyli ösimliklar mevasida ança miqdorda bor. Vitamin Ye (tokoferollar) — ayrim boşoqdi ösimliklarning donida, köpgina sabzavotlarning yaşil barglarida, moyli ekinlarning mevalarida bor. Vitamin R (bioflavonoidlar) na'matak, sitrus ösimliklari mevalarida köp. V.ö. inson, şuningdek hayvonlar uçun vitaminlar manbai hisoblanadi va vitamin sanoati uçun xom aşyodir (ayrim ösimliklarda uçraydigan vitaminlar mikdori jadvalda berilgan).
Abdukarim Zikiryoyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВИТАМИНЛИ ЎСИМЛИКЛАР -барги, меваси, гули ва б. органларида витаминлар ёки провитаминлар (витаминлар пайдо бўладиган бирикмалар) мавжуд бўлган ўсимликлар. Турли ўсимликларда витаминлар миқдори бир хил эмас, витаминлар ўсимлик баргида, генератив органларда (мевасида, уру ғида) ёки айрим қисмларида (уруғ қобиғида, муртагида) тўпланиши мумкин.
А провитаминлар (каротин) асосан илдизмевалардан сабзида, помидор, қовоқ, кўк нўхат, наъматак, смородина, облепиха, петрушка, пиёз ва айрим ем-хашак экинлари (беда, йўнғичқа ва б.) да кўп учрайди. Ачитқилар, шунингдек жавдар, буғдой, шоли, маккажўхори дони, қўзиқорин, айрим сув утлар, кўпгина сабзавотларнинг яшил қисми Вгуруҳи витаминлари (тиамин, рибофлавин, никотин кислотаси ва б.)га бой. Витамин С (аскорбин кислотаси) жуда кўп ўсимликларда, хусусан деярли барча сабзавотлар ва меваларда, айниқса етилмаган ёнғоқ, қора смородина, наъматак, гулкарам, қулупнай баргида мавжуд. Витамин К (филлохинон) беда баргида, кўк карам, газанда ўт, рябина, помидор меваларида кўп. Провитамин Д (стеринлар) ачитқи, қўзиқорин, мойли ўсимликлар мевасида анча миқдорда бор. Витамин Е (токофероллар) — айрим бошоқди ўсимликларнинг донида, кўпгина сабзавотларнинг яшил баргларида, мойли экинларнинг меваларида бор. Витамин Р (биофлавоноидлар) наъматак, цитрус ўсимликлари меваларида кўп. В.ў. инсон, шунингдек ҳайвонлар учун витаминлар манбаи ҳисобланади ва витамин саноати учун хом ашёдир (айрим ўсимликларда учрайдиган витаминлар микдори жадвалда берилган).
Абдукарим Зикирёев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.