Vitraj
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 207–208-b. — ziyouz.com
Vitraj (frans. vitrage, lot. vitrum — şişa) — rangli oyna (şişa) parçalaridan terib yoki yoruğlik ötkazadigan boşqa materiallardan foydalanib, deraza, eşiklarga har xil ranglarda naqş, tasvir işlaş san'ati; şuningdek deraza, tösiqlar örnidagi (töliq yoki qisman işlangan) şişa namoyon. Deraza örnidagi rangli V. nurlar jilvasini hosil qiladi, interyerning ifoda ta'sirini orttiradi. Dastlabki sodda V. namunalari Qad. Misr (mil. av. 2 minginçi yil) va Rim (mil. 1-a.) da topilgan. Roman uslubida qurilgan ibodatxonalarda (Fransiyadagi Şartr sobori, Germaniyadagi Augsburg sobori, 12-a. boşlari), gotika soborlarida V. keng qöllanilgan, böyalgan şişalardan ötayotgan nur bino içini jozibador körsatgan. Keyinçalik rangsiz yoki rangli şişalarga silikat böyoqlarda rangtasvir asarlari işlaş texnikasi qöllanilgan. 20-a.ga kelib V. işlaş mahorati oşdi, V. uçun şişalar maxsus usulda işlana boşlandi. Keyingi yillarda şişa yoki plastmassa, sement va temir-beton b-n mustahkamlanadigan usuli keng tarqalib, V.ning imkoniyat doirasi kengaydi. Özbekistonda V. 20-a. 60-y. laridan rivojlandi, qator mahobatli asarlar yaratildi. «Zarafşon» restorani, «Özbekistan» mehmonxonasi, Temuriylar davlati tarixi muzeyi V.lari şular jumlasidan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВИТРАЖ (франц. vitrage, лот. vitrum — шиша) — рангли ойна (шиша) парчаларидан териб ёки ёруғлик ўтказадиган бошқа материаллардан фойдаланиб, дераза, эшикларга ҳар хил рангларда нақш, тасвир ишлаш санъати; шунингдек дераза, тўсиқлар ўрнидаги (тўлиқ ёки қисман ишланган) шиша намоён. Дераза ўрнидаги рангли В. нурлар жилвасини ҳосил қилади, интерьернинг ифода таъсирини орттиради. Дастлабки содда В. намуналари Қад. Миср (мил. ав. 2 мингинчи йил) ва Рим (мил. 1-а.) да топилган. Роман услубида қурилган ибодатхоналарда (Франциядаги Шартр собори, Германиядаги Аугсбург собори, 12-а. бошлари), готика соборларида В. кенг қўлланилган, бўялган шишалардан ўтаётган нур бино ичини жозибадор кўрсатган. Кейинчалик рангсиз ёки рангли шишаларга силикат бўёқларда рангтасвир асарлари ишлаш техникаси қўлланилган. 20-а.га келиб В. ишлаш маҳорати ошди, В. учун шишалар махсус усулда ишлана бошланди. Кейинги йилларда шиша ёки пластмасса, цемент ва темир-бетон б-н мустаҳкамланадиган усули кенг тарқалиб, В.нинг имконият доираси кенгайди. Ўзбекистонда В. 20-а. 60-й. ларидан ривожланди, қатор маҳобатли асарлар яратилди. «Зарафшон» ресторани, «Ўзбекистан» меҳмонхонаси, Темурийлар давлати тарихи музейи В.лари шулар жумласидан.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.