Vixuxollar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 209-b. — ziyouz.com
Vixuxollar (Desmana) — haşarotxör sut emizuvçilar turkumining bir uruği. V. oilasiga kiradi. Vixuxol (Desmana moschata) Volga, Don va Ural daryolarida tarqalgan. Tuzilişi suvda yaşaşga moslaşgan. Böyi 20— 22, dumi 18—20 sm ça, haşarotxör sut emizuvçilarning eng kattasi. Tumşuği uçida uzun xartumçasi, orqa oyoq panjalari orasida suzgiç pardasi bor. Dumi tangaçalar b-n qoplangan, dumi ostida yoğsimon hidli modda — muşk (muskus) ajratadigan bezlar bor. Bu modda b-n V. jununi moylaydi. Möynasi ipakdek mayin va silliq, usti töq jigarrang, osti kumuşdek oq. V. uyasini qirğoqlarga quradi. Bahorda urçiydi. Homiladorlik davri 50 kun, 1—5 ta bola tuğadi. Bolasi bir yoşda voyaga yetadi. V. suv haşarotlari, zuluk, mollyuska va mayda baliqlar b-n ovqatlanadi. Yiliga ikki marta (yoz va qişda) tullaydi. Vixuxolning ikkinçi turi Galemus uruğiga mansub bölib, bitta tur Pirenei V. — D. pyrenaicus Pirenei yarim orolidagi toğ daryolarida yaşaydi, soni juda kamayib ketgan. Ikkala turi ham Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВИХУХОЛЛАР (Desmana) — ҳашаротхўр сут эмизувчилар туркумининг бир уруғи. В. оиласига киради. Вихухоль (Desmana moschata) Волга, Дон ва Урал дарёларида тарқалган. Тузилиши сувда яшашга мослашган. Бўйи 20— 22, думи 18—20 см ча, ҳашаротхўр сут эмизувчиларнинг энг каттаси. Тумшуғи учида узун хартумчаси, орқа оёқ панжалари орасида сузгич пардаси бор. Думи тангачалар б-н қопланган, думи остида ёғсимон ҳидли модда — мушк (мускус) ажратадиган безлар бор. Бу модда б-н В. жунуни мойлайди. Мўйнаси ипакдек майин ва силлиқ, усти тўқ жигарранг, ости кумушдек оқ. В. уясини қирғоқларга қуради. Баҳорда урчийди. Ҳомиладорлик даври 50 кун, 1—5 та бола туғади. Боласи бир ёшда вояга етади. В. сув ҳашаротлари, зулук, моллюска ва майда балиқлар б-н овқатланади. Йилига икки марта (ёз ва қишда) туллайди. Вихухолнинг иккинчи тури Galemus уруғига мансуб бўлиб, битта тур Пиренеи В. — D. pyrenaicus Пиренеи ярим оролидаги тоғ дарёларида яшайди, сони жуда камайиб кетган. Иккала тури ҳам Халқаро Қизил китобга киритилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.