Vizantiyaşunoslik
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 161–162-b. — ziyouz.com
Vizantiyaşunoslik VIZANTIYAŞUNOSLIK, vizantistika — Vizantiyaning tarixi, HUKUQI, tili va madaniy merosini (adabiyoti, falsafasi, san'ati va b.) örganuvçi gumanitar fanlar majmui. V. alohida bilim tarmoği sifatida 19- a. 2-yarmida, fanda «Vizantiya» termini qaror topgan çoğda şakllandi. Lekin V.ning ildizlari çuqur bölib, u uzoq ötmişga borib taqaladi. Vizantiyadan taşqarida uning madaniyati va tarixiga qiziqiş ilk örta asrlardayoq tarixiy taqdirlari Vizantiya imperiyasi b-n çambarças boğliq bölgan Armaniston, Gruziya, jan. slavyan mamlakatlari va Qad. Rusda namoyon bölgan. Ğarbiy Yevropada Vizantiyaga bölgan e'tibor Uyğoniş davri (15—16-a.lar) da, ayniqsa usmonli turklar 1453 y. Konstantinopolni egallab, Yevropadagi boşqa davlatlarga xavf sola boşlaganlaridan söng kuçaygan. Mac, 17— 18-a.larda Fransiyada V.ga qirol saroyi homiylik qilib, undan siyosiy maqsadlarda foydalanganlar: Vizantiya markazlaşgan monarxiyaning namunasi sifatida tasvirlangan. Ş. Dyukanj, P. Lemerl (Fransiya), E. Gibbon (Buyuk Britaniya), K. Krumbaxer (Germaniya), V. G. Vasilyevskiy, M. V. Levçenko, Ye. A. Kosminskiy (Rossiya), A. Greguar (Belgiya), G. A. Ostrogorskiy (Yugoslaviya), M. Meyendorf (AQŞ) va b. V. rivojiga salmoqli hissa qöşganlar. V. böyiça 1924 y.dan beri xalqaro kongresslar çaqirilib turiladi. Vizantiyaşunoslarning xalqaro assotsiatsiyasi mavjud (1955). Hozirda V.ning ilmiy markazlari AQŞ, Buyuk Britaniya, Fransiya, GFR, Belgiya, Avstriya, Germaniya, Italiya, Rossiya va b. mamlakatlardagi un-t va fanlar akademiyalarida bor. V.ga oid davriy naşrlar turli mamlakatlarda çop etilmoqda.
Bobur Ğiyosov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВИЗАНТИЯШУНОСЛИК, византистика — Византиянинг тарихи, ҲУКУҚИ, тили ва маданий меросини (адабиёти, фалсафаси, санъати ва б.) ўрганувчи гуманитар фанлар мажмуи. В. алоҳида билим тармоғи сифатида 19- а. 2-ярмида, фанда «Византия» термини қарор топган чоғда шаклланди. Лекин В.нинг илдизлари чуқур бўлиб, у узоқ ўтмишга бориб тақалади. Византиядан ташқарида унинг маданияти ва тарихига қизиқиш илк ўрта асрлардаёқ тарихий тақдирлари Византия империяси б-н чамбарчас боғлиқ бўлган Арманистон, Грузия, жан. славян мамлакатлари ва Қад. Русда намоён бўлган. Ғарбий Европада Византияга бўлган эътибор Уйғониш даври (15—16-а.лар) да, айниқса усмонли турклар 1453 й. Константинополни эгаллаб, Европадаги бошқа давлатларга хавф сола бошлаганларидан сўнг кучайган. Mac, 17— 18-а.ларда Францияда В.га қирол саройи ҳомийлик қилиб, ундан сиёсий мақсадларда фойдаланганлар: Византия марказлашган монархиянинг намунаси сифатида тасвирланган. Ш. Дюканж, П. Лемерль (Франция), Э. Гиббон (Буюк Британия), К. Крумбахер (Германия), В. Г. Васильевский, М. В. Левченко, Е. А. Косминский (Россия), А. Грегуар (Бельгия), Г. А. Острогорский (Югославия), М. Мейендорф (АҚШ) ва б. В. ривожига салмоқли ҳисса қўшганлар. В. бўйича 1924 й.дан бери халқаро конгресслар чақирилиб турилади. Византияшуносларнинг халқаро ассоциацияси мавжуд (1955). Ҳозирда В.нинг илмий марказлари АҚШ, Буюк Британия, Франция, ГФР, Бельгия, Австрия, Германия, Италия, Россия ва б. мамлакатлардаги ун-т ва фанлар академияларида бор. В.га оид даврий нашрлар турли мамлакатларда чоп этилмоқда.
Бобур Ғиёсов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.