Vladimir Vasilyeviç Markovnikov
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 235-b. — ziyouz.com
Markovnikov Vladimir Vasilyeviç [1837.13.(25).12 - 1904.29.1 (11).2] — rus organik kimyogari. A. B. Butlerovning şogirdi. Qozon unti prof. (1870 y.dan). Ilmiy işlari organik birikmalarning tuziliş nazariyasini rivojlantiriş hamda neft va ali-siklik uglevodorodlar kimyosiga oid. M. molekulalarda atomlarning izomeriyasi va özaro ta'sirini örgandi, örin almaşiş, birikiş va parçalaniş reaksiyalarining qator qonuni-yatlarini oçdi. 1869 y.da Morkovnikov qoidasiip kaşf etdi. Suv elementlari yoki galogenvodorodlar qöşni uglerod atomlaridan ajralib hosil bölişini örgandi. 80-y.lardan boşlab Kavkaz neftlarini örgana boşladi. Uglevodorodlarning yangi sinfini aniqlab, ularga naftenlar deb nom berdi. 5 a'zoli naftenlarni örgandi, köpçilik sikloparafinlarni, şuningdek, tarmoqlangan zanjirli parafinlarni sintez qildi. Amaliyot uçun zarur bölgan aromatik uglevodorodlarni sikloparafinlardan katalitik yöl b-n oliş usullarini topdi. M. organik kislotalar, jumladan, izomoy kislotani ilk bor sintez qiddi. Şör köllar va tuz konlarini örganib, ulardan foydalaniş yöllarini körsatib berdi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАРКОВНИКОВ Владимир Васильевич [1837.13.(25).12 - 1904.29.1 (11).2] — рус органик кимёгари. А. Б. Бутлеровнинг шогирди. Қозон унти проф. (1870 й.дан). Илмий ишлари органик бирикмаларнинг тузилиш назариясини ривожлантириш ҳамда нефть ва али-циклик углеводородлар кимёсига оид. М. молекулаларда атомларнинг изомерияси ва ўзаро таъсирини ўрганди, ўрин алмашиш, бирикиш ва парчаланиш реакцияларининг қатор қонуни-ятларини очди. 1869 й.да Морковников қоидасиип кашф этди. Сув элементлари ёки галогенводородлар қўшни углерод атомларидан ажралиб ҳосил бўлишини ўрганди. 80-й.лардан бошлаб Кавказ нефтларини ўргана бошлади. Углеводородларнинг янги синфини аниқлаб, уларга нафтенлар деб ном берди. 5 аъзоли нафтенларни ўрганди, кўпчилик циклопарафинларни, шунингдек, тармоқланган занжирли парафинларни синтез қилди. Амалиёт учун зарур бўлган ароматик углеводородларни циклопарафинлардан каталитик йўл б-н олиш усулларини топди. М. органик кислоталар, жумладан, изомой кислотани илк бор синтез қидди. Шўр кўллар ва туз конларини ўрганиб, улардан фойдаланиш йўлларини кўрсатиб берди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.