Vodorod körsatkiç
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 220–221-b. — ziyouz.com
Matn sifati past bölişi mumkin. Bu maqola PDF'dagi buzuq belgilar bilan olingan (işonç 70%): ayrim söz va raqamlar xato bölişi mumkin — iqtibos keltirişdan oldin asl matn bilan solişting.
Vodorod körsatkiç VODOROD KÖRSATKIÇ, rN - eritmadagi vodorod ionlari konsentratsiyasining önlik manfiy logarifmida olingan qiymati. Bu son V. k. deb ataladi va rN b-n belgilanadi: rN=— lg[H+]. Toza suvda yoki neytral muhitdagi suvli eritmada 25° da vodorod ionlari [N+| va gidroksid ionlari [N~] ning konsentratsiyalari teng: [N+|=[ON-]=110-7. Şu t-radagi N+ va ON~ ionlari konsentratsiyalarining köpaytmasi: %
KHjO=[H+][OH-]=10-710-7=10-14.
Demak, ma'lum t-rada N+ va ON~ ionlari konsentratsiyalari köpaytmasi özgarmas son bölib, bu ionlar konsentratsiyasini ulardan birining konsentratsiyasi b-n ifodalasa böladi; odatda buni [N+] b-n ifodalaş qabul qilingan. Demak, neytral muhitda: pH=-Ig[H+]=-] gl0-7=7 böladi. Agar rN<7 bölsa, muhit kislotali, rN>7 bölsa, muhit işqoriy böladi. rN qiymati 7 dan qançalik kiçik bölsa, eritmadagi N+ ionlarining konsentratsiyasi şunçalik katta, muxit şunçalik kuçli kislotali böladi va aksinça rN qiymati 7 dan qançalik katta bölsa, eritmadagi ON~ ionlarining konsentratsiyalari şunçalik katta va muhit şunçalik kuçli işqoriy böladi. Tuproq muhitini aniqlaşda, töqimaçilik, böyoqçilik, könçilik, qoğoz, kimyo va oziq-ovqat sanoatida V. k.ning ahamiyati katta.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВОДОРОД КЎРСАТКИЧ, рН - эритмадаги водород ионлари концентрациясининг ўнлик манфий логарифмида олинган қиймати. Бу сон В. к. деб аталади ва рН б-н белгиланади: рН=— lg[H+]. Тоза сувда ёки нейтрал муҳитдаги сувли эритмада 25° да водород ионлари [Н+| ва гидроксид ионлари [Н~] нинг концентрациялари тенг: [Н+|=[ОН-]=110-7. Шу т-радаги Н+ ва ОН~ ионлари концентрацияларининг кўпайтмаси: %
KHjO=[H+][OH-]=10-710-7=10-14.
Демак, маълум т-рада Н+ ва ОН~ ионлари концентрациялари кўпайтмаси ўзгармас сон бўлиб, бу ионлар концентрациясини улардан бирининг концентрацияси б-н ифодаласа бўлади; одатда буни [Н+] б-н ифодалаш қабул қилинган. Демак, нейтрал муҳитда: pH=-Ig[H+]=-] gl0-7=7 бўлади. Агар рН<7 бўлса, муҳит кислотали, рН>7 бўлса, муҳит ишқорий бўлади. рН қиймати 7 дан қанчалик кичик бўлса, эритмадаги Н+ ионларининг концентрацияси шунчалик катта, мухит шунчалик кучли кислотали бўлади ва аксинча рН қиймати 7 дан қанчалик катта бўлса, эритмадаги ОН~ ионларининг концентрациялари шунчалик катта ва муҳит шунчалик кучли ишқорий бўлади. Тупроқ муҳитини аниқлашда, тўқимачилик, бўёқчилик, кўнчилик, қоғоз, кимё ва озиқ-овқат саноатида В. к.нинг аҳамияти катта.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.