Vodorod sianid
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 221–222-b. — ziyouz.com
Vodorod sianid VODOROD SIANID, sianid kislota, HCN — kuçli zahar; rangsiz, uçuvçan, öziga xos hidli suyuqlik; qaynaş t-rasi 25,7°; suyuqlaniş t-rasi —13,1°, juda kuçsiz kislota; aççiq bodom, örik, şaftoli va olça mağzida glyukozidlar tarzida uçraydi. Sanoatda ammiak va metanning havo b-n aralaşmasini katalizator (platima) iştirokida, lab.da esa ba'zi sianidlar (NaCN), K4[Fe(CN4),,)] ga suyultirilgan sulfat kislota qöşib, qizdiriş yöli b-n olinadi. V. s. organizmda fermentativ jarayonlarni töxtatadi. V. i. q. x. zararkunandalariga qarşi kuraş, dezinfeksiyalaşda işlatiladi. Kime sanoatida polimerlar (akrilonitril, metakrilat va b.) i. ç. da, sintetik sut kislota tayyorlaşda, tuzlari oltinni rudalardan ajratib olişda va b. maqsadlarda qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВОДОРОД ЦИАНИД, цианид кислота, HCN — кучли заҳар; рангсиз, учувчан, ўзига хос ҳидли суюқлик; қайнаш т-раси 25,7°; суюқланиш т-раси —13,1°, жуда кучсиз кислота; аччиқ бодом, ўрик, шафтоли ва олча мағзида глюкозидлар тарзида учрайди. Саноатда аммиак ва метаннинг ҳаво б-н аралашмасини катализатор (платима) иштирокида, лаб.да эса баъзи цианидлар (NaCN), K4[Fe(CN4),,)] га суюлтирилган сульфат кислота қўшиб, қиздириш йўли б-н олинади. В. ц. организмда ферментатив жараёнларни тўхтатади. В. и. қ. х. зараркунандаларига қарши кураш, дезинфекциялашда ишлатилади. Киме саноатида полимерлар (акрилонитрил, метакрилат ва б.) и. ч. да, синтетик сут кислота тайёрлашда, тузлари олтинни рудалардан ажратиб олишда ва б. мақсадларда қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.