Vohon tili
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 254-b. — ziyouz.com
Vohon tili — vohonlar tili. Panj daryosining böylarida — Tojikiston va Afğonistonda hamda Şarqiy Turkistonda, qisman Pokistonda tarqalgan. Hind-yevropa tillari oilasining Hind-Eron tillari guruhiga mansub. Sariköl, işkoşim, yatnob, yazğulom, şuğnon, ruşan kabi hoz. mavjud kiçik xalqlar tillari b-n aloqador. Şarqiy eroniy tillardan suğd, sak, toxar, xorazmiy tillari özbek tilining şakllanişida katta ahamiyat kasb etgan substrat tillar bölib,ular hoz, ölik tillar sanaladi. Özbek tilining şarqiy eroniy til substratini örganişda, yuqoridagi ölik tillardan taşqari V.t.ning ham ahamiyati katta. V. t.ning özbek tili b-n aloqasi bir neça ming yillikdir. V. t.ning özbek tiliga aloqasini körsatuvçi otlardagi köplik şakli — iş (vrit — «birodar», vritiş — «birodarlar»), kişilik olmoşi (özbek şevalarida «özim»). V.t. Öz yozuvi va adabiy tiliga ega emas. Şuning uçun bu tilda özbek tilidagi şarqiy eroniy tillar b-n muştarak bölgan sözlarning qad. şakli köp uçraydi: kalava — kalla, baf — bop (menbop, boplamoq).
Ad.: Gryunberg A. L., Steblin-Kamenskiy I.M., Yaziki Vostoçnogo Gindukuşa: Vaxanskiy yazik, M., 1976. Paxalina T. N., Vaxanskiy yazik, M., 1975.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВОҲОН ТИЛИ — воҳонлар тили. Панж дарёсининг бўйларида — Тожикистон ва Афғонистонда ҳамда Шарқий Туркистонда, қисман Покистонда тарқалган. Ҳинд-европа тиллари оиласининг Ҳинд-Эрон тиллари гуруҳига мансуб. Сарикўл, ишкошим, ятноб, язғулом, шуғнон, рушан каби ҳоз. мавжуд кичик халқлар тиллари б-н алоқадор. Шарқий эроний тиллардан суғд, сак, тохар, хоразмий тиллари ўзбек тилининг шаклланишида катта аҳамият касб этган субстрат тиллар бўлиб,улар ҳоз, ўлик тиллар саналади. Ўзбек тилининг шарқий эроний тил субстратини ўрганишда, юқоридаги ўлик тиллардан ташқари В.т.нинг ҳам аҳамияти катта. В. т.нинг ўзбек тили б-н алоқаси бир неча минг йилликдир. В. т.нинг ўзбек тилига алоқасини кўрсатувчи отлардаги кўплик шакли — ыш (врыт — «биродар», врытыш — «биродарлар»), кишилик олмоши (ўзбек шеваларида «ўзим»). В.т. Ўз ёзуви ва адабий тилига эга эмас. Шунинг учун бу тилда ўзбек тилидаги шарқий эроний тиллар б-н муштарак бўлган сўзларнинг қад. шакли кўп учрайди: калава — калла, баф — боп (менбоп, бопламоқ).
Ад.: Грюнберг А. Л., Стеблин-Каменский И.М., Языки Восточного Гиндукуша: Ваханский язык, М., 1976. Пахалина Т. Н., Ваханский язык, М., 1975.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.