Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Volfgang Amadey Motsart

    Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 767-b. — ziyouz.com

    Motsart Volfgang Amadey MOTSART (Mozart) Volfgang Amadey (1756.27.1, Zalsburg - 1791.5.12, Vena) — avstriyalik kompozitor. Vena klassik maktabining yirik namoyandasi. Sozanda, öqituvçi va kompozitor. Leopold M.ning öğli va şogirdi. Yoşligidanoq noyob musiqiy iste'dod va xotira egasi, virtuoz sozanda (pianinoçi, skripkaçi), mohir dirijyor va kompozitor sifatida tanilgan: 5 yoşidan ilk musiqa asarlarini ijod etgan, 6 yoşdan butun Yevropa böylab gastrolda bölgan. 1770 y.dan Bolonya Filarmoniya akademiyasi a'zosi. Zalsburg knyazarxiyepiskop saroyida konsertmeyster (1769—77) va organçi (1779—81), Avstriya imperatori Iosif II saroyida musiqaçi va kompozitor (1787 y.dan).

    Ma'rifatçilik davri ğoyalari ta'siri ostida kamol topgan M.ning ijodi 18-a.ning badiiy çöqqilaridan biri. M. uslubida klassitsizmgaxos ratsionalizm mezonlari b-n birga sentimentalizm xususiyatlari özaro tutaşgan. Keng qamrovli musiqiybadiiy obrazlar dunyosida jöşqinlik va çuqur ehtiros, iroda va matonat, ayni paytda nafislik va mayinlik xususiyatlari keng örin olgan. Uning şodlik, xuşçaqçaq tuyğularga boy, hayotbaxş ijodida fojia mavzulari, dard-alam kayfiyatlari ham çuqur ifoda topgan. Eng yirik musiqa ustalari örtasida M. öz ijodining serqatlamligi va kengligi b-n ajralib turadi. M. deyarli barça musiqa janrlariga murojaat etib, 600 ga yaqin asar yaratgan, musiqa tarixida gözallik va mukammal garmoniya timsoli sifatida öz nomini qoldirgan. M. operaning yangi turlarini yaratgan. «Figaroning uylanişi» opera-komedi-yasi (1786), «Don Juan» opera-dramasi (1787), «Seholi fleyta» milliy opera-ertagi (1791) va b. (jami 17 ta) jahon musiqali te-atri xazinasining durdonalariga aylangan. Bulardan «Zaida» (1780), «Haramdan olib qoçiş» (1782), «Qo-hira ğozi» (1783) kabi operalarida Şarq mavzulariga murojaat qilgan. M. ijodida simfoniya (50 ga yaqin), çolğu konsert (40 ga yaqin), torli kvartet (23 ta), fortepiano sonatasi (21 ta) rivoj topdi. M., şuningdek, turli çol-ğu asarlar, kantata, messa, kamer ansambllar, qöşik/iap muallifi. Uning sönggi asari — «Rekviyem» (1791, şogirdi F. Zyusmayer tugallagan) mazkur janrning mumtoz namunasiga aylangan. Zalsburgda xalqaro «Motsarteum» (tarkibida ilmiy, öquv, konsert bölimlari mavjud) muassasasi faoliyat körsatmoqda (1880 y.dan).

    Ad.: Levik V.,Çet el musiqasi tarixi T., 1984.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    МОЦАРТ (Mozart) Вольфганг Амадей (1756.27.1, Зальцбург - 1791.5.12, Вена) — австриялик композитор. Вена классик мактабининг йирик намояндаси. Созанда, ўқитувчи ва композитор. Леопольд М.нинг ўғли ва шогирди. Ёшлигиданоқ ноёб мусиқий истеъдод ва хотира эгаси, виртуоз созанда (пианиночи, скрипкачи), моҳир дирижёр ва композитор сифатида танилган: 5 ёшидан илк мусиқа асарларини ижод этган, 6 ёшдан бутун Европа бўйлаб гастролда бўлган. 1770 й.дан Болонья Филармония академияси аъзоси. Зальцбург князьархиепископ саройида концертмейстер (1769—77) ва органчи (1779—81), Австрия императори Иосиф II саройида мусиқачи ва композитор (1787 й.дан).

    Маърифатчилик даври ғоялари таъсири остида камол топган М.нинг ижоди 18-а.нинг бадиий чўққиларидан бири. М. услубида классицизмгахос рационализм мезонлари б-н бирга сентиментализм хусусиятлари ўзаро туташган. Кенг қамровли мусиқийбадиий образлар дунёсида жўшқинлик ва чуқур эҳтирос, ирода ва матонат, айни пайтда нафислик ва майинлик хусусиятлари кенг ўрин олган. Унинг шодлик, хушчақчақ туйғуларга бой, ҳаётбахш ижодида фожиа мавзулари, дард-алам кайфиятлари ҳам чуқур ифода топган. Энг йирик мусиқа усталари ўртасида М. ўз ижодининг серқатламлиги ва кенглиги б-н ажралиб туради. М. деярли барча мусиқа жанрларига мурожаат этиб, 600 га яқин асар яратган, мусиқа тарихида гўзаллик ва мукаммал гармония тимсоли сифатида ўз номини қолдирган. М. операнинг янги турларини яратган. «Фигаронинг уйланиши» опера-комеди-яси (1786), «Дон Жуан» опера-драмаси (1787), «Сеҳоли флейта» миллий опера-эртаги (1791) ва б. (жами 17 та) жаҳон мусиқали те-атри хазинасининг дурдоналарига айланган. Булардан «Заида» (1780), «Ҳарамдан олиб қочиш» (1782), «Қо-ҳира ғози» (1783) каби операларида Шарқ мавзуларига мурожаат қилган. М. ижодида симфония (50 га яқин), чолғу концерт (40 га яқин), торли квартет (23 та), фортепиано сонатаси (21 та) ривож топди. М., шунингдек, турли чол-ғу асарлар, кантата, месса, камер ансамбллар, қўшик/iap муаллифи. Унинг сўнгги асари — «Реквием» (1791, шогирди Ф. Зюсмайер тугаллаган) мазкур жанрнинг мумтоз намунасига айланган. Зальцбургда халқаро «Моцартеум» (таркибида илмий, ўқув, концерт бўлимлари мавжуд) муассасаси фаолият кўрсатмоқда (1880 й.дан).

    Ад.: Левик В.,Чет эл мусиқаси тарихи Т., 1984.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.